Tóm tắt
Tổng thống Petr Pavel từ chối ký dự luật sửa đổi các luật ngân sách, nới lỏng quy tắc trách nhiệm tài khóa; đây là lần đầu ông phủ quyết một dự luật của Chính phủ Andreje Babiše (Vláda Andreje Babiše). Trước đó Thượng viện (Senát) đã trả lại văn bản cho Hạ viện (Poslanecká sněmovna), và các nghị sĩ sẽ phải thảo luận lại. Pavel cho biết ông sử dụng quyền hiến định theo Điều 50 để hoàn trả luật; trước đây ông chỉ từng trả lại hai luật dưới thời chính phủ của Petr Fiala thuộc Đảng Dân chủ Công dân (ODS).
Ông nhấn mạnh dù văn bản có vẻ kỹ thuật, nó thực chất thay đổi cách nhà nước – không chỉ chính phủ đương nhiệm mà cả các nội các tương lai – quản lý tiền công. Theo ông, quy tắc mới có thể khiến việc vay nợ trở nên dễ dàng hơn và ảnh hưởng đến quỹ đạo tài chính công trong dài hạn.
Pavel cảnh báo rủi ro đối với tính bền vững lâu dài của tài chính công. Ông đồng thời chỉ ra sự suy yếu vai trò kiểm soát của Poslanecká sněmovna có lợi cho chính phủ và việc tăng quyền của Bộ Tài chính (ministerstvo financí) trong đàm phán ngân sách với các thiết chế độc lập như Tòa án Hiến pháp (Ústavní soud), Văn phòng Tổng thống (kancelář prezidenta) hay Văn phòng Thanh tra viên (úřad ombudsmana).
Theo ông, nếu nhà nước đặt ra các quy tắc cho phép dễ dàng tăng chi tiêu bằng nợ, gánh nặng sẽ chuyển sang các thế hệ tương lai, do đó quy tắc phải bảo vệ cả hiện tại lẫn tương lai. Sau phủ quyết, dự luật quay lại Poslanecká sněmovna và muốn được thông qua phải đạt ít nhất 101 phiếu. Ông kêu gọi các nghị sĩ cân nhắc lại để bảo đảm quản lý tài chính có trách nhiệm và duy trì cân bằng giữa lập pháp và hành pháp.
Nội dung dự luật của chính phủ nới lỏng các giới hạn đang ràng buộc nội các khi lập ngân sách nhà nước. Các khoản chi cho quốc phòng và các công trình hạ tầng chiến lược sẽ không còn tính vào trần chi tối đa; khi tình hình an ninh xấu đi, có thể tăng tổng chi ngân sách thêm tối đa 10%.
Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová thuộc Phong trào ANO (ANO) lập luận quy tắc hiện tại quá nghiêm ngặt và tốc độ giảm thâm hụt đặt ra là phi thực tế, có nguy cơ làm suy yếu chức năng cơ bản của nhà nước và đầu tư. Phe đối lập chỉ trích gay gắt; Senát đã bác văn bản trong tháng 6, song Poslanecká sněmovna sau đó đã phủ quyết lại và bác cả các sửa đổi của Senát. Phe đối lập tuyên bố sẽ kiện lên Ústavní soud nếu luật được thông qua theo phiên bản của hạ viện, trong đó có điểm cho phép chính phủ điều chỉnh ngân sách trong một số trường hợp mà không cần sự đồng ý của Poslanecká sněmovna, làm thay đổi cân bằng giữa hành pháp và lập pháp.
Ông nhấn mạnh dù văn bản có vẻ kỹ thuật, nó thực chất thay đổi cách nhà nước – không chỉ chính phủ đương nhiệm mà cả các nội các tương lai – quản lý tiền công. Theo ông, quy tắc mới có thể khiến việc vay nợ trở nên dễ dàng hơn và ảnh hưởng đến quỹ đạo tài chính công trong dài hạn.
Pavel cảnh báo rủi ro đối với tính bền vững lâu dài của tài chính công. Ông đồng thời chỉ ra sự suy yếu vai trò kiểm soát của Poslanecká sněmovna có lợi cho chính phủ và việc tăng quyền của Bộ Tài chính (ministerstvo financí) trong đàm phán ngân sách với các thiết chế độc lập như Tòa án Hiến pháp (Ústavní soud), Văn phòng Tổng thống (kancelář prezidenta) hay Văn phòng Thanh tra viên (úřad ombudsmana).
Theo ông, nếu nhà nước đặt ra các quy tắc cho phép dễ dàng tăng chi tiêu bằng nợ, gánh nặng sẽ chuyển sang các thế hệ tương lai, do đó quy tắc phải bảo vệ cả hiện tại lẫn tương lai. Sau phủ quyết, dự luật quay lại Poslanecká sněmovna và muốn được thông qua phải đạt ít nhất 101 phiếu. Ông kêu gọi các nghị sĩ cân nhắc lại để bảo đảm quản lý tài chính có trách nhiệm và duy trì cân bằng giữa lập pháp và hành pháp.
Nội dung dự luật của chính phủ nới lỏng các giới hạn đang ràng buộc nội các khi lập ngân sách nhà nước. Các khoản chi cho quốc phòng và các công trình hạ tầng chiến lược sẽ không còn tính vào trần chi tối đa; khi tình hình an ninh xấu đi, có thể tăng tổng chi ngân sách thêm tối đa 10%.
Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová thuộc Phong trào ANO (ANO) lập luận quy tắc hiện tại quá nghiêm ngặt và tốc độ giảm thâm hụt đặt ra là phi thực tế, có nguy cơ làm suy yếu chức năng cơ bản của nhà nước và đầu tư. Phe đối lập chỉ trích gay gắt; Senát đã bác văn bản trong tháng 6, song Poslanecká sněmovna sau đó đã phủ quyết lại và bác cả các sửa đổi của Senát. Phe đối lập tuyên bố sẽ kiện lên Ústavní soud nếu luật được thông qua theo phiên bản của hạ viện, trong đó có điểm cho phép chính phủ điều chỉnh ngân sách trong một số trường hợp mà không cần sự đồng ý của Poslanecká sněmovna, làm thay đổi cân bằng giữa hành pháp và lập pháp.
