Miloš Zeman và Tomio Okamura đứng ngoài dòng chính trị chủ lưu nhưng xuất hiện tại hội thảo do Tự do và Dân chủ Trực tiếp (Svoboda a přímá demokracie, SPD) tổ chức ở Hạ viện Cộng hòa Séc (Poslanecká sněmovna ČR). Sự kiện mang chủ đề “trụ cột quốc gia: anh hùng và yêu nước đối đầu xét lại lịch sử và cộng tác”, thu hút chú ý bởi ngôn ngữ cảm xúc mạnh được sử dụng.

Khái niệm “cộng tác” được soi chiếu qua quan điểm của sử gia Tomáš Pasák: kẻ cộng tác là người làm nhiều hơn mức buộc phải làm, có ranh giới giữa mưu sinh dưới áp lực và hợp tác chủ động với kẻ thù, dù ranh giới ấy khó luật hóa. Hiện nay, “cộng tác” bị gán nhãn tùy tiện cho người bị cho là theo Đức Quốc xã, theo Liên Xô, theo “Brusel”, hay theo Moskva chỉ vì lặp lại “tường thuật Nga”. Ngược lại, với Sự lựa chọn vì nước Đức (Alternative für Deutschland), cách gán nhãn này lại vắng bóng, dẫu có quan chức AfD từng ca ngợi Praha là “thành phố Đức xinh đẹp”.

Sự trượt nghĩa của “cộng tác” được đặt cạnh sự biến dạng của từ “tự do chủ nghĩa”, vốn bị dán mác “cánh tả” bất kể ngữ cảnh. Ví dụ lịch sử như việc Marie Terezie cấm tra tấn là bước đi mang tinh thần tự do, nhưng nay ít được gọi đích danh. Trong cùng quỹ đạo, Zeman mở rộng “cộng tác” tới cả giao tiếp với hội đoàn Sudeten-Đức, như sự kiện ở Brno, làm dấy lên phổ phản ứng từ phản đối, trung lập tới ủng hộ, đặt câu hỏi liệu có cần dùng nhãn nặng nề này.

Zeman đẩy cao phép so sánh với thập niên 1930: thay “Đảng Sudeten-Đức” là “Hội đồng hương Sudeten-Đức (Sudetoněmecké krajanské sdružení)”, thay chuyện “thị trưởng Kořenov dựng thánh giá Henlein” là “sự bảo trợ của tổng thống và chủ tịch Thượng viện cho Ngày Sudeten-Đức (Sudetoněmecký den)”. Ông gọi “hòa giải” là “huyền thoại dối trá”, dù năm 1997 với tư cách Chủ tịch Hạ viện, ông đã ký chấp thuận Tuyên bố Séc-Đức (Česko-německá deklarace) nói về hòa giải. Câu nhấn “cộng tác sinh từ hèn nhát và kết ở phản bội dân tộc” được hiểu là nhằm vào Tổng thống Petr Pavel.

Tomio Okamura tiếp tục bằng lịch sử dài va chạm với phương Tây, rồi tuyên bố “ý đồ khuất phục ta dường như đã được mã hóa di truyền” nơi láng giềng phía tây. Cách diễn đạt này vang vọng thứ ngôn ngữ chống phương Tây được nghe ngày 24/2/2022 khi Vladimir Putin phát động xâm lược Ukraine; dù vậy, sự tương đồng được nêu ở cấp độ từ vựng, không quy kết trách nhiệm chiến tranh cho Okamura.

Lập luận cảm xúc mạnh mẽ có đất sống trong một bộ phận công chúng. Nghịch lý nổi bật: những người chỉ trích Petr Pavel từng “cộng tác” với Liên Xô trước 1989 nay lại buộc ông “cộng tác” với Sudeten-Đức, Liên minh châu Âu và NATO, tức với phương Tây. Không gian gán nhãn trên mạng được chuyển thẳng vào hội thảo ngay trong tòa nhà Quốc hội, cho thấy sức lan của ngôn ngữ cảm tính trong tranh luận công.