Ủy ban Trách nhiệm Hiến pháp (Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej) gần hoàn tất điều tra và được kỳ vọng sẽ khuyến nghị Hạ viện Ba Lan (Sejm) đưa Chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Ba Lan (Narodowy Bank Polski, NBP) Adam Glapiński ra Tòa án Nhà nước (Trybunał Stanu). Động thái bị đánh giá là chưa có tiền lệ, song hệ quả thực tế khó lường do các vướng mắc pháp lý.

Nhiều tháng qua, ủy ban đã họp kín và lấy lời khai hàng chục nhân vật; báo cáo dự kiến thông qua vào thứ Sáu. Chủ tịch ủy ban Zdzisław Gawlik thuộc Liên minh Công dân (Koalicja Obywatelska, KO) giữ kín khuyến nghị, nhưng thành viên Ryszard Petru dự liệu kết luận ủng hộ. Một nghị sĩ khác thừa nhận hồ sơ “mềm” hơn vụ cựu chủ tịch Hội đồng Phát thanh Truyền hình Quốc gia (Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, KRRiT) Maciej Świrski. Đại diện nhóm đề xuất Janusz Cichoń tin rằng ủy ban sẽ đồng tình; theo thủ tục, Sejm có thể bỏ phiếu sớm nhất sau ba tuần kể từ khi nhận báo cáo.

Quyết định chung cuộc thuộc về Sejm, vốn theo luật đòi hỏi đa số tuyệt đối. Tuy nhiên, Tòa án Hiến pháp (Trybunał Konstytucyjny) năm 2024 đã phán quyết rằng ngưỡng này quá thấp và chỉ ra cần đa số 3/5, đồng thời bác cơ chế tự động đình chỉ Chủ tịch NBP ngay sau nghị quyết truy tố. Văn bản luật hợp nhất tại trang Sejm kèm chú thích rằng các điều khoản liên quan đã mất hiệu lực.

Phán quyết nêu mốc 3/5 tương đương tối thiểu 276 phiếu, so với 231 của đa số tuyệt đối, khiến liên minh cầm quyền thiếu hơn 30 phiếu. Phía ủng hộ chính phủ lập luận Trybunał Konstytucyjny không thể tạo chuẩn mực mới; khi quy định về đa số tuyệt đối bị hủy, nghị quyết của Sejm chỉ cần đa số đơn giản. Cách hiểu này gây tranh cãi; nghị sĩ đảng Rozwoju Plus (Rozwoju Plus) Krzysztof Szczucki cho rằng mục tiêu là tăng bảo hộ cho Chủ tịch ngân hàng trung ương và Sejm nên sửa luật để ấn định đa số đặc biệt. Khả năng Chánh án Tòa án Tối cao (I Prezes Sądu Najwyższego) Zbigniew Kapiński, với tư cách Chủ tịch Trybunał Stanu, sẽ thẩm tra tính hợp lệ về ngưỡng biểu quyết cũng được nêu.

Hồ sơ cáo buộc gồm tám điểm: trong giai đoạn 2020–2021 cùng chính phủ, Quỹ Phát triển Ba Lan (Polski Fundusz Rozwoju, PFR) và Ngân hàng Phát triển Quốc gia (Bank Gospodarstwa Krajowego, BGK) mua trái phiếu gián tiếp tài trợ thâm hụt ít nhất 144 tỷ zł mà không có ủy quyền của Hội đồng Chính sách Tiền tệ (Rada Polityki Pieniężnej, RPP). Ngoài ra có can thiệp ngoại hối thiếu ủy quyền đầy đủ từ ban điều hành NBP, một phần làm yếu złoty; hạ lãi suất liên quan mùa vận động; cản trở thành viên RPP và ban điều hành tiếp cận tài liệu. Còn có việc báo trước cho bộ trưởng tài chính khoản nộp 6 tỷ zł từ lợi nhuận tháng 8/2023 dù dự báo lỗ tối thiểu 17 tỷ zł; tự đặt bốn khoản thưởng quý tự động; và vi phạm tính phi chính trị khi tham gia vận động cho Luật pháp và Công lý (Prawo i Sprawiedliwość, PiS) và tuyển dụng đảng viên PiS tại NBP.

Bối cảnh thêm phức tạp khi nguy cơ tháng 11 xuất hiện ghế trống nữa trong ban điều hành NBP do Adam Lipiński rời nhiệm sở, có thể kéo quân số dưới mức tối thiểu theo luật. Glapiński muốn bổ sung nhân sự, việc này đòi hỏi thỏa thuận giữa tổng thống và thủ tướng nhưng đang bế tắc. Việc Sejm có thể đẩy nhanh hồ sơ có thể bị nhìn nhận là sức ép chính trị, song nguồn tin gần NBP phủ nhận sự liên hệ, cho rằng lịch trình kết thúc công việc của ủy ban vốn đã định từ tháng 7 cho thời điểm tháng 10.