Tóm tắt
Một làn sóng khó chịu dâng lên trong Liên minh Công dân (Koalicja Obywatelska) khi Władysław Kosiniak‑Kamysz thúc đẩy hướng giải quyết mới cho Tòa án Hiến pháp (Trybunał Konstytucyjny). Tại Belweder, theo lời mời của người đứng đầu Văn phòng Tổng thống (Kancelaria Prezydenta), xuất hiện Krzysztof Paszyk và Magdalena Sroka từ Đảng Nhân dân Ba Lan (Polskie Stronnictwo Ludowe), cùng chính khách Prawo i Sprawiedliwość, Konfederacja và Ba Lan 2050 (Polska 2050). Koalicja Obywatelska và Cánh tả (Lewica) vắng mặt, điều mà Kosiniak‑Kamysz coi là sai lầm; Zbigniew Bogucki gọi đây là thất bại của Donald Tusk và thông báo vòng đàm phán tiếp theo.
Đầu tháng 11, Thủ tướng Donald Tusk khẳng định việc Sejm bầu thẩm phán là hợp pháp và yêu cầu cho họ xét xử, sau đó cho rằng vấn đề TK đã khép lại. Tháng 3, Sejm chọn sáu thẩm phán, nhưng Tổng thống Karol Nawrocki không tuyên thệ cho bốn người. Cuối tháng 10, một nhóm thẩm phán mới tuyên bố Anna Korwin‑Piotrowska tiếp quản điều hành, tạm đình chỉ Bogdan Święczkowski và Bartłomiej Sochański; Dinh Tổng thống (Pałac Prezydencki) phủ nhận thẩm quyền này. Ông Nawrocki cắt ngắn chuyến đi Senegal, tiến vào trụ sở TK nhưng không đạt kết quả và sau đó ủng hộ sửa hiến pháp; Polskie Stronnictwo Ludowe đứng cùng hướng này.
Sáng kiến “tái lập” làm Koalicja Obywatelska bức xúc vì đề xuất chấm dứt nhiệm kỳ sẽ bao trùm cả những thẩm phán mà họ từng bảo vệ trong tranh chấp với Tổng thống. Khi Phó Thủ tướng nêu ý tưởng thay thế và tìm kiếm hậu thuẫn từ Dinh Tổng thống, thông điệp rằng đa số Hạ viện đã dứt điểm tranh chấp thành phần TK trở nên khó bảo vệ hơn.
Theo Krzysztof Paszyk trên RMF24, hiện tồn tại “song quyền” tại TK và cần sửa hiến pháp để khôi phục niềm tin. Dự thảo của Polskie Stronnictwo Ludowe trao cho Quốc hội Liên hiệp (Zgromadzenie Narodowe), theo đề nghị của Hội đồng Tư pháp Quốc gia (Krajowa Rada Sądownictwa), quyền xác định TK mất năng lực bền vững; sau đó đại biểu và thượng nghị sĩ bầu 15 thẩm phán với tối thiểu 3/5 tổng số thành viên. Ứng viên do Chủ tịch Hạ viện (Marszałek Sejmu) đề cử với sự đồng ý của Tổng thống; ngay khi bầu xong, toàn bộ thẩm phán đương nhiệm nghỉ hưu. Nhiệm kỳ xếp theo các nhóm 3, 6 và 9 năm; tuyên thệ trước Zgromadzenie Narodowe.
Để khởi động thủ tục này cần 92 chữ ký nghị sĩ cho đề án, 2/3 số phiếu tại Sejm và đa số tuyệt đối ở Senat, cả hai viện với tối thiểu nửa số thành viên tham dự. Thực tế không thể tiến hành nếu thiếu Koalicja Obywatelska, và các chính khách của đảng này tuyên bố sẽ không ký.
Về bối cảnh chính trị, Kosiniak‑Kamysz công bố sáng kiến tại cuộc họp lãnh đạo liên minh ngày 4/11, được Chủ tịch Hạ viện Włodzimierz Czarzasty xác nhận hôm sau. Donald Tusk biết trước cuộc gặp giữa ông và Sławomir Mentzen của Konfederacja và đã gật đầu, dù chỉ “vừa phải” ủng hộ ý tưởng tái lập. Phó Thủ tướng trình bày đây là phản hồi lời kêu gọi hạ nhiệt quanh TK, kỳ vọng đạt đồng thuận, nhấn mạnh truyền thống hợp tác giữa Koalicja Obywatelska và Polskie Stronnictwo Ludowe bất chấp khác biệt; hai lãnh đạo được cho là đã thống nhất để Polskie Stronnictwo Ludowe đứng tên quảng bá đề án.
Trong các khảo sát mới, Polskie Stronnictwo Ludowe đạt 4,5% (United Surveys) và 1,8% (CBOS), dưới ngưỡng 5% để có ghế khi tự tranh cử. Nỗ lực “lấy oxy chính trị” của đảng này vì thế trở nên cấp thiết. Với Donald Tusk, mâu thuẫn quanh TK có thể là cái giá nhỏ hơn so với rủi ro mất một đối tác liên minh cho lần lập đa số tiếp theo.
Đầu tháng 11, Thủ tướng Donald Tusk khẳng định việc Sejm bầu thẩm phán là hợp pháp và yêu cầu cho họ xét xử, sau đó cho rằng vấn đề TK đã khép lại. Tháng 3, Sejm chọn sáu thẩm phán, nhưng Tổng thống Karol Nawrocki không tuyên thệ cho bốn người. Cuối tháng 10, một nhóm thẩm phán mới tuyên bố Anna Korwin‑Piotrowska tiếp quản điều hành, tạm đình chỉ Bogdan Święczkowski và Bartłomiej Sochański; Dinh Tổng thống (Pałac Prezydencki) phủ nhận thẩm quyền này. Ông Nawrocki cắt ngắn chuyến đi Senegal, tiến vào trụ sở TK nhưng không đạt kết quả và sau đó ủng hộ sửa hiến pháp; Polskie Stronnictwo Ludowe đứng cùng hướng này.
Sáng kiến “tái lập” làm Koalicja Obywatelska bức xúc vì đề xuất chấm dứt nhiệm kỳ sẽ bao trùm cả những thẩm phán mà họ từng bảo vệ trong tranh chấp với Tổng thống. Khi Phó Thủ tướng nêu ý tưởng thay thế và tìm kiếm hậu thuẫn từ Dinh Tổng thống, thông điệp rằng đa số Hạ viện đã dứt điểm tranh chấp thành phần TK trở nên khó bảo vệ hơn.
Theo Krzysztof Paszyk trên RMF24, hiện tồn tại “song quyền” tại TK và cần sửa hiến pháp để khôi phục niềm tin. Dự thảo của Polskie Stronnictwo Ludowe trao cho Quốc hội Liên hiệp (Zgromadzenie Narodowe), theo đề nghị của Hội đồng Tư pháp Quốc gia (Krajowa Rada Sądownictwa), quyền xác định TK mất năng lực bền vững; sau đó đại biểu và thượng nghị sĩ bầu 15 thẩm phán với tối thiểu 3/5 tổng số thành viên. Ứng viên do Chủ tịch Hạ viện (Marszałek Sejmu) đề cử với sự đồng ý của Tổng thống; ngay khi bầu xong, toàn bộ thẩm phán đương nhiệm nghỉ hưu. Nhiệm kỳ xếp theo các nhóm 3, 6 và 9 năm; tuyên thệ trước Zgromadzenie Narodowe.
Để khởi động thủ tục này cần 92 chữ ký nghị sĩ cho đề án, 2/3 số phiếu tại Sejm và đa số tuyệt đối ở Senat, cả hai viện với tối thiểu nửa số thành viên tham dự. Thực tế không thể tiến hành nếu thiếu Koalicja Obywatelska, và các chính khách của đảng này tuyên bố sẽ không ký.
Về bối cảnh chính trị, Kosiniak‑Kamysz công bố sáng kiến tại cuộc họp lãnh đạo liên minh ngày 4/11, được Chủ tịch Hạ viện Włodzimierz Czarzasty xác nhận hôm sau. Donald Tusk biết trước cuộc gặp giữa ông và Sławomir Mentzen của Konfederacja và đã gật đầu, dù chỉ “vừa phải” ủng hộ ý tưởng tái lập. Phó Thủ tướng trình bày đây là phản hồi lời kêu gọi hạ nhiệt quanh TK, kỳ vọng đạt đồng thuận, nhấn mạnh truyền thống hợp tác giữa Koalicja Obywatelska và Polskie Stronnictwo Ludowe bất chấp khác biệt; hai lãnh đạo được cho là đã thống nhất để Polskie Stronnictwo Ludowe đứng tên quảng bá đề án.
Trong các khảo sát mới, Polskie Stronnictwo Ludowe đạt 4,5% (United Surveys) và 1,8% (CBOS), dưới ngưỡng 5% để có ghế khi tự tranh cử. Nỗ lực “lấy oxy chính trị” của đảng này vì thế trở nên cấp thiết. Với Donald Tusk, mâu thuẫn quanh TK có thể là cái giá nhỏ hơn so với rủi ro mất một đối tác liên minh cho lần lập đa số tiếp theo.

