Nghị sĩ châu Âu của Nước Pháp Bất khuất (La France insoumise - LFI) Rima Hassan bị tạm giữ vì một bài đăng trên X bị nghi là cổ súy khủng bố, trong khi những người ủng hộ cho rằng biện pháp này vi phạm miễn trừ nghị viện. Đối thủ chính trị kêu gọi dỡ bỏ miễn trừ của bà, đặt ra câu hỏi về phạm vi và điều kiện áp dụng cơ chế bảo vệ này.

Khi một nghị sĩ châu Âu ở trong quốc gia thành viên, miễn trừ của họ tương đương với nghị sĩ quốc gia. Ở Pháp, Điều 26 của Hiến pháp Pháp (Constitution) xác lập hai nguyên tắc: không chịu trách nhiệm và bất khả xâm phạm. Theo Olivier Costa, nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia (CNRS) tại Trung tâm nghiên cứu chính trị của Sciences Po (Cevipof), miễn trừ nhằm bảo đảm cơ quan hành pháp và tư pháp không cản trở công việc của người được bầu.

Nguyên tắc không chịu trách nhiệm bảo vệ các ý kiến và lá phiếu trong khi thi hành chức năng nghị sĩ, nhưng án lệ loại trừ phát ngôn trong phỏng vấn hay trên mạng xã hội. Nhà hiến pháp học Benjamin Morel nêu rõ phát ngôn trên kênh tin tức, mạng xã hội hay nơi công cộng đặt nghị sĩ vào vị thế công dân bình thường; vì thế bài đăng trên X của Rima Hassan không nằm trong phạm vi này.

Nguyên tắc bất khả xâm phạm cấm bắt giữ hay áp dụng biện pháp hạn chế tự do, như tạm giữ, đối với nghị sĩ nếu không có phép của cơ quan mà họ thuộc về, trừ trường hợp tội ác hoặc tội quả tang, hay đã có bản án có hiệu lực. Như vậy, mọi biện pháp tước tự do cần dựa vào ngoại lệ rõ ràng hoặc sự cho phép thích hợp.

Trong vụ việc này, viện công tố (parquet) viện dẫn điều tra theo cơ chế ‘quả tang’ dựa trên Điều 53 của Bộ luật Tố tụng Hình sự (code de procédure pénale), vốn định nghĩa tội quả tang là đang diễn ra hoặc vừa xảy ra. Một số chuyên gia bày tỏ hoài nghi về cách diễn giải, cho rằng hiếm khi mở điều tra quả tang chỉ từ một tweet; nếu không đáp ứng Điều 53, việc tạm giữ và các bước điều tra trong khuôn khổ quả tang có thể bị vô hiệu khi bị tranh tụng.

Luật sư của Rima Hassan, Vincent Brengarth, coi đây là sự lệch hướng thủ tục, nhấn mạnh bài đăng đã xuất hiện một tuần trước khi tạm giữ. Trong khi đó, các đối thủ thúc đẩy dỡ miễn trừ: tư pháp Pháp có thể đề nghị Nghị viện châu Âu (Parlement européen), nơi hồ sơ được chuyển tới Ủy ban Pháp chế (commission des affaires juridiques) để thu thập thông tin và nghe giải trình, rồi toàn Nghị viện bỏ phiếu đa số đơn giản. Theo Olivier Costa, thủ tục này không hiếm vì nghị sĩ không muốn đồng nghiệp núp sau miễn trừ để né trách nhiệm pháp lý thông thường.

Câu hỏi đặt ra là có cần dỡ miễn trừ trước khi Rima Hassan bị triệu tập ngày 7/7 để xét xử tội cổ súy khủng bố hay không. Benjamin Morel cho rằng có thể cần nếu sau đó có các biện pháp tước tự do. Trái lại, một luật sư hình sự nhận định việc chuyển hồ sơ ra tòa hay giấy triệu tập không mang tính cưỡng chế nên không đòi hỏi dỡ miễn trừ; chỉ khi có lệnh bắt hoặc biện pháp cưỡng chế tương tự mới chính đáng yêu cầu này.