Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ ngăn mọi nỗ lực của Iran nhằm áp đặt phí với tàu thuyền qua eo biển Hormuz, khẳng định quyền tiếp cận sẽ được khôi phục “tự động” và để ngỏ khả năng có hỗ trợ từ các nước khác. Ông nói Mỹ sẽ “mở lại Vịnh, có hoặc không có họ”, thể hiện lập trường cứng rắn trước thềm đàm phán trực tiếp với Tehran tại Islamabad.

Các cuộc đàm phán ở Islamabad diễn ra sau lệnh ngừng bắn dài hai tuần do Pakistan làm trung gian, với sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Saudi Arabia và Ai Cập, sau nhiều tuần xung đột bắt đầu từ các đợt không kích của Mỹ và Israel vào Iran từ 28/2. Phía Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner; phía Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu, kèm các quan chức quân sự, kinh tế, chính trị chủ chốt.

Washington coi vấn đề hạt nhân của Iran là then chốt cho bất kỳ thỏa thuận nào. Tehran được cho là sẽ chỉ tham gia nếu đáp ứng các điều kiện tiên quyết như ngừng bắn tại Liban và giải phóng tài sản bị phong tỏa. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif gọi đây là thời khắc quyết định, cam kết thúc đẩy tiến triển và kêu gọi ủng hộ công chúng để cứu sinh mạng và giảm gián đoạn thị trường năng lượng.

Theo Kênh Al Jazeera (Al Jazeera), nhà phân tích độc lập Sahar Khan nhận định một thỏa thuận bền vững chỉ có thể đạt được nếu Israel ngừng tấn công, vì các vòng đàm phán trước đã bị phá vỡ bởi các đòn đánh vào Iran. Bà cho rằng Mỹ đối mặt lựa chọn: hoặc từ bỏ ngừng bắn và tấn công Iran, hoặc buộc Israel tuân thủ ngừng bắn, nếu không sẽ có hậu quả.

Bà Dania Thafer, giám đốc điều hành Diễn đàn Quốc tế vùng Vịnh (Gulf International Forum), coi việc Israel không tham gia đàm phán là thách thức mang tính cấu trúc, bởi Israel là một bên trong cuộc chiến và có lợi ích lớn trong việc tiếp tục xung đột. Cựu đại sứ Pakistan tại Trung Quốc Masood Khalid dự báo các lập trường tối đa có thể dịu lại, mở đường cho một mức đồng thuận về hạt nhân và một hiểu biết đa phương để mở lại Hormuz, khi cả hai phía đều mệt mỏi.

Về cơ chế bảo đảm, ông Khalid hoài nghi bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào có thể đứng ra thay cho Mỹ hoặc Israel; Trung Quốc không muốn chấp nhận rủi ro này. Ông cho rằng một thỏa thuận có lẽ cần sự hậu thuẫn của các nước chủ chốt Trung Đông, các ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và một nghị quyết ràng buộc.

Bà Khan đánh giá còn quá sớm để bàn về bên bảo đảm, nhấn mạnh trước mắt là xây dựng lòng tin. Nếu Mỹ kiềm chế Israel và buộc nước này ngừng tấn công Liban trong thời gian đàm phán, đó sẽ là một bước tiến đáng kể và có thể được Trump coi là một chiến thắng.