Tổng thống Karol Nawrocki quyết định tước Huân chương Đại Bàng Trắng (Order Orła Białego) đã trao cho Volodymyr Zelensky, một bước đi bị đánh giá là gây hại cho vị thế quốc tế của Ba Lan hơn là ảnh hưởng tới Ukraine, dù có thể hữu ích cho ông trong tính toán chính trị nội bộ.

Động thái diễn ra khi Ukraine tăng cường đưa chiến tranh vào sâu lãnh thổ Nga, với các đòn tấn công như vụ tập kích thành công nhà máy lọc dầu ở Moskva, qua đó củng cố hình ảnh Kyiv như một sức mạnh quân sự hàng đầu châu Âu và tiên phong chiến tranh bằng drone. Trong bối cảnh này, việc tước huân chương khó có thể làm tổn hại Zelensky hay giúp Ba Lan áp đặt cách hiểu về thảm sát Volyn.

Huân chương từng được trao như sự ghi nhận đối với cuộc kháng chiến của người Ukraine trước kẻ xâm lược vốn cũng là mối đe dọa lịch sử đối với Ba Lan. Quốc tế dễ diễn giải quyết định của Nawrocki là tín hiệu Ba Lan suy giảm ủng hộ Kyiv; tuyên truyền Nga chắc chắn khai thác điều này. Hệ quả có thể khiến Ba Lan bị gạt ra rìa trong thảo luận về quan hệ tương lai giữa Liên minh châu Âu và Ukraine cũng như kiến trúc an ninh chung, tạo cớ để các thủ đô phương Tây mời Kyiv đối thoại mà không cần Ba Lan với lý do tránh sa vào tranh cãi lịch sử.

Tranh chấp ký ức là có thực: phản ứng của Ba Lan trước việc tôn vinh Quân đội Nổi dậy Ukraina (UPA) và các yêu cầu khai quật, tưởng niệm nạn nhân năm 1943 là điều dễ hiểu. Với chính Ukraine, xây dựng bản sắc dựa trên một lực lượng dân tộc chủ nghĩa cực đoan cũng gây khó cho mục tiêu hội nhập châu Âu, dù tại Ukraine, UPA chủ yếu được nhớ tới vì cuộc đấu tranh chống Liên Xô và hiện không mang sắc thái chống Ba Lan.

Lỗi lầm không chỉ từ phía Warsaw: quyết định đặt tên một đơn vị quân đội theo “các anh hùng UPA” của Zelensky là bước đi sai và dễ dự liệu phản ứng ở Ba Lan. Song tối hậu thư gắn với huân chương từ phía Ba Lan cũng là phản ứng kém khôn ngoan, làm cứng lập trường Kyiv và dồn Nawrocki vào thế lựa chọn bất lợi; có thể phản ánh thiếu kinh nghiệm đối ngoại hoặc quyết định bộc phát, khó được lịch sử đánh giá tích cực.

Chính sách của Ba Lan với Ukraine không nên trở thành con tin của quá khứ. Ưu tiên trước mắt phải là hợp tác an ninh, lợi ích kinh tế chung và thúc đẩy hội nhập của Ukraine vào châu Âu, đồng thời tách Kyiv khỏi “thế giới Nga”. Khi những mục tiêu ấy đạt tiến triển, hai bên mới có thể triển khai một chiến lược văn hóa–lịch sử dài hạn. Cử chỉ của Nawrocki đang đẩy chính sách vào đường ray tranh cãi cảm tính; hy vọng thiệt hại sẽ được giảm tối thiểu vì khó thể mang lại lợi ích.