Jeffrey Cheah (80 tuổi) khởi nghiệp năm 1974 với 100.000 RM và xây dựng Sunway thành đế chế đa ngành với 3 công ty niêm yết, vốn hóa 11 tỷ USD, tài sản cá nhân trên 4 tỷ USD. Ông có 12 bằng Tiến sĩ danh dự, được phong tước “Sir”, và chia sẻ tại một diễn đàn ở TP.HCM.
Xuất thân từ thị trấn mỏ thiếc, ông du học Australia ngành kế toán kinh doanh, về nước làm cho cha nhưng rời đi vì bất đồng, rồi làm kế toán trưởng một nhà máy lắp ráp ô tô. Sau đó ông mua một mỏ nhỏ, làm việc từ 6h sáng đến nửa đêm, dần mở rộng sang khai thác đá, xây dựng, thương mại, sản xuất, giáo dục, y tế và hai công viên giải trí lớn tại Malaysia.
Ông coi niềm tin là tài sản cốt lõi, lời nói có giá trị như hợp đồng. Khủng hoảng 1985-1986 khiến dòng tiền cạn, ông chủ động làm việc với ngân hàng và trình bày kế hoạch phục hồi. Đến 1997-1998, vốn 1 tỷ nhưng vay 3 tỷ, đòn bẩy 200%, lãi suất vọt 28%, Sunway suýt sụp đổ. Năm 1999, Quỹ Đầu tư của Chính phủ Singapore (GIC) rót 1 tỷ USD giúp tái cấu trúc; bài học là không lạm dụng nợ và không trốn tránh chủ nợ.
Nhìn sang Việt Nam, ông đánh giá dân số hơn 102 triệu, chăm chỉ và kinh tế bứt phá, nhưng giá đất ven sông hiện quá cao, hàng ngàn USD/m2 khó bền vững và sẽ phải điều chỉnh, gợi nhớ bong bóng Nhật Bản thập niên 1980 với Ginza 16.000 USD/foot vuông. Lãi vay 8-12% tại Việt Nam so với chi phí vốn quốc tế của Sunway khoảng 3,5% tạo chênh lệch lớn, đòi hỏi quản trị dòng tiền thận trọng.
Nếu vào Việt Nam, Sunway sẽ mang hệ sinh thái rộng: giáo dục, y tế tư nhân, quản lý trung tâm thương mại, nhắm vào phân khúc dịch vụ chất lượng cao còn thiếu. Ông đưa 16 lãnh đạo cấp cao sang rà soát cơ hội và nhấn mạnh phải có đối tác bản địa am hiểu văn hóa, thói quen tiêu dùng và chính sách.
Về hạ tầng và TOD, Sunway có kinh nghiệm triển khai trọn gói MRT, LRT, BRT; đang làm một dự án TOD 30 mẫu Anh cách trung tâm Kuala Lumpur một giờ, tích hợp căn hộ, trường học, bệnh viện quanh trạm trung chuyển, kết nối thẳng sang Singapore. Doanh nghiệp sẵn sàng liên danh với nhà thầu nội địa, nhưng vướng mắc lớn nhất là đền bù, giải phóng mặt bằng, cần chính sách nhất quán và quyết liệt.
Ông khẳng định vốn con người là then chốt; nhắc tầm nhìn của Lý Quang Diệu và kêu gọi hòa bình trước các xung đột làm đẩy lạm phát, người nghèo chịu thiệt. Trong giáo dục, Sunway mời doanh nghiệp vào trường, giúp sinh viên có việc làm đứng đầu 5 năm liền theo Tổ chức Talent Bank (Talent Bank), đồng thời bắt buộc phục vụ cộng đồng và hỗ trợ đồng phục cho trẻ em nghèo. Về y tế, ông coi việc mở cửa cho chuyên gia quốc tế là thiết yếu; Indonesia bị bỏ lỡ vì cấm bác sĩ ngoại, còn Việt Nam cho phép, tạo cơ hội tiếp nhận tri thức từ Harvard, Cambridge. Lời khuyên cuối: tránh đòn bẩy thái quá, minh bạch và trung thành với giá trị cốt lõi để bền vững qua chu kỳ.
