Xuất hiện trên Kênh truyền hình Digi24 (Digi24), Alexandru Rafila cho biết không thể chấp nhận phương án nhà nước Romania trả tối đa 170 triệu euro “phí linh hoạt” cho Hãng dược Pfizer (Pfizer) để xử lý vấn đề hợp đồng vaccine Covid-19, vì thiếu cơ sở pháp lý. Ông nói quyết định này vượt thẩm quyền của Bộ Y tế (Ministerul Sănătății) và cần sự đồng ý của Thủ tướng lúc bấy giờ, Nicolae Ciucă.

Rafila giải thích khoản 600 triệu euro bắt nguồn từ hợp đồng ký tháng 5/2021 bởi Ioana Mihăilă, Florin Cîțu và Dan Barna. Sau hơn một năm đàm phán giữa Romania, Ủy ban châu Âu và Pfizer, phương án cuối cùng được đưa ra: trả 10 euro mỗi liều không nhận, với 16 triệu liều còn lại, tức khoảng 160-170 triệu euro thay vì 320 triệu euro, kèm cam kết mua thêm trong 4 năm tới. Đa số nước thành viên EU chấp thuận, trừ Romania, Ba Lan và Hungary; Bulgaria ký vào ngày cuối cùng. Theo ông, khi đó Romania cũng không còn chỗ chứa để tiếp tục nhận thêm vaccine.

Ông nêu ba lý do không thể tự quyết: hợp đồng gốc do bộ trưởng, thủ tướng và phó thủ tướng thời 2021 ký, nên khi sửa đổi phải báo cáo và chờ quyết định của thủ tướng; cần ban hành OUG để trả 160-170 triệu euro cho hàng không nhận, trong khi pháp luật chưa có quy định; và ngân sách Bộ Y tế không có sẵn tiền, muốn chi phải dùng quỹ dự phòng của Chính phủ Romania (Guvernul României) nhưng “không có đường pháp lý”, nên không ai có thể phê duyệt thanh toán.

Vlad Voiculescu phản bác rằng trên bàn đàm phán có ba điểm: giảm một phần ba số lượng vaccine; giảm một nửa chi phí, tức 9,75 euro thay vì 19,5 euro mỗi liều; và một phương án miễn phí, chỉ cần quyết định của bộ trưởng Y tế, là giãn tiến độ giao vaccine trong 4 năm. Theo ông, lựa chọn này có thể giúp tiết kiệm khoảng 150-200 triệu euro tiền lãi.

Ioana Mihăilă bổ sung rằng vaccine có hạn dùng, các hợp đồng 2020-2021 chỉ còn hạn đến cuối 2021, đầu 2022; số liều được phân bổ theo tỷ lệ pro-rata trên toàn EU, không do từng nước tự ấn định. Bà nói không có quốc gia thành viên nào đứng ngoài hợp đồng và không chính phủ nào “bình thường” lại chấp nhận rủi ro thiếu vaccine giai đoạn 2022-2023.

Theo các tài liệu Digi24 thu thập được và một trả lời của cựu Thủ tướng Nicolae Ciucă, các thành viên chính phủ đã biết từ năm 2023 điều gì sẽ xảy ra với hợp đồng Pfizer. Mặc dù có nỗ lực chuyển trách nhiệm sang Bộ Tài chính (Ministerul de Finanțe) hoặc Thủ tướng, các tài liệu cho thấy quyết định cụ thể đáng lẽ phải do Bộ Y tế ban hành.

Bộ trưởng Y tế đương nhiệm Alexandru Rogobete nói trên Digi24 rằng trong cuộc làm việc tại Washington với Pfizer, cùng Bộ trưởng Tài chính Alexandru Nazare, phía Romania sẽ cố gắng chuyển 600 triệu euro phải trả cho Pfizer thành thuốc sáng tạo cho bệnh nhân ung thư và bệnh tự miễn hiếm. Ông gọi đây là một cuộc thảo luận thăm dò.