Washington đề nghị Ukraine hỗ trợ đối phó máy bay không người lái ở Trung Đông, sau khi các “bom bay” Iran phá hủy radar và hệ thống liên lạc tại hai căn cứ Mỹ ở Bahrain và Kuwait. Ukraine hiện có kinh nghiệm thực chiến chống drone vượt trội. Đây cũng là sự đảo chiều đáng chú ý: từng tại Nhà Trắng, Donald Trump nói Wołodymyr Zełenski “không có con bài” và tạm thời chặn viện trợ, nay lại cần sự giúp đỡ của ông.

Zełenski từ tháng 7 năm ngoái đã đề xuất hoán đổi: Mỹ cung cấp vũ khí, Ukraine chia sẻ công nghệ chống drone. Ngũ Giác Đài (Pentagon) lập nhóm đặc nhiệm diệt drone, nhiều lần sang Ukraine học cách bảo vệ mục tiêu và lực lượng; lần gần nhất do tướng Matt Ross dẫn đầu, ngay trước chiến dịch Epicka Furia nhắm vào Iran hôm 28/2. Sau khi trở về, ông đánh giá chiến thuật và thủ tục của Ukraine “rất hiệu quả”, củng cố khả năng đạt thỏa thuận. Zełenski khẳng định Ukraine giúp những đối tác đang giúp Kyiv đi tới một kết thúc công bằng cho cuộc chiến với Nga.

Mô hình hợp tác này không mới: Ba Lan đã ký thỏa thuận tương tự, chuyển giao MiG-29 cho Kyiv để đổi lấy công nghệ drone. Thỏa thuận Ukraine–Mỹ nếu có thể cũng tạo lợi ích phụ cho Ba Lan, vì các cấu phần Ba Lan được dùng rộng rãi và WB Electronics có cơ sở sản xuất tại Ukraine.

Kinh nghiệm của Ukraine hình thành từ việc phải đối phó khoảng 60 nghìn Shahed 136/Geran 2 Nga phóng sang, buộc Kyiv xây dựng hệ thống phòng chống nhiều lớp: phòng không truyền thống, tác chiến điện tử, mạng radar tầm ngắn, các tổ cơ động phòng không và đặc biệt là drone đánh chặn giá rẻ. Hệ thống này là sản phẩm của nhiều năm chiến tranh cường độ cao và liên tục ứng biến, tạo nên vốn tri thức thực chiến vô giá và cũng là “con bài” của Ukraine trong đàm phán: kinh nghiệm vận hành, giải pháp chiến thuật–kỹ thuật đã kiểm chứng, và năng lực công nghiệp sản xuất đại trà thiết bị đánh chặn rẻ tiền.

Điều Mỹ cần trước hết là giải pháp chi phí thấp để đối phó các đòn tập kích drone dày đặc, thay vì phải tiêu hao tên lửa chiến lược đắt đỏ. Ưu tiên hàng đầu là drone đánh chặn: Ukraine phát triển các quadcopter tốc độ cao để va hủy hoặc kích nổ gần mục tiêu Shahed. Ví dụ STING đạt hơn 300 km/h, giá chỉ vài nghìn USD, tỷ lệ hạ mục tiêu khoảng 70% và hướng tới vượt 80% nhờ hệ dẫn đường mới.

Hạng mục thứ hai là tác chiến điện tử: các tổ hợp cơ động gây nhiễu dẫn đường và liên lạc khiến nhiều drone mất GPS hoặc kiểm soát, dẫn tới bay mất ổn định hay rơi sớm. Ở mảng này có sự góp mặt của các công ty Ba Lan như WB Electronics, Hertz và APS hợp tác cùng phía Ukraine. Hạng mục thứ ba là phát hiện mục tiêu nhỏ, thấp: Ukraine xây dựng mạng radar giá rẻ và cảm biến âm thanh để cảnh báo sớm, bù đắp hạn chế của nhiều radar phương Tây vốn tối ưu cho máy bay và tên lửa hành trình; radar pháo binh chỉ là giải pháp nửa vời.

Với Mỹ, hợp tác cho phép tiếp nhận nhanh các công nghệ và quy trình đã chứng minh trên chiến trường, thay vì chờ đợi các chương trình R&D kéo dài nhiều năm. Nhu cầu bịt lỗ hổng phòng thủ trước đòn tấn công drone ở Trung Đông đang rất cấp bách, khiến hướng đi này càng trở nên thiết thực.