Tóm tắt
Ngày 17/7, Wołodymyr Zełenski thông báo sẽ mở toàn bộ tài liệu của Cơ quan An ninh Ukraine (Służba Bezpieczeństwa Ukrainy) và Cơ quan Tình báo Đối ngoại Ukraine (Służba Wywiadu Zagranicznego Ukrainy) liên quan đến các sự kiện bi thảm thế kỷ XX ở Wołyń, đồng thời tăng đáng kể số giấy phép tìm kiếm và khai quật, với mục tiêu tạo điều kiện triển khai chung với phía Ba Lan.
Cựu đại sứ Ba Lan tại Kyiv Jan Piekło hoan nghênh cử chỉ hướng tới Ba Lan nhưng khuyên giữ thái độ dè dặt, chờ các bước đi cụ thể và quyền tiếp cận thực sự của Viện Ký ức Quốc gia Ba Lan (Instytut Pamięci Narodowej). Ông nhấn mạnh cần đánh giá Ba Lan thực sự được gì, hiện mới chỉ là “mua mèo trong bao”.
Theo Piekło, nội dung thực sự trong các kho lưu trữ còn là ẩn số và có thể không chứa lệnh có tính chất diệt chủng hay miêu tả trực tiếp các hành động đó. Ông nhắc rằng tài liệu của Quân đội Nổi dậy Ukraine (Ukraińska Powstańcza Armia - UPA) về giao tranh với Liên Xô từng được di tản với sự hỗ trợ của đồng minh Anh và Mỹ, nhiều khả năng lưu giữ ở Canada; không loại trừ khả năng phía Canada đã chuyển giao một phần hoặc bản sao cho Ukraine.
Nhà ngoại giao đặt câu hỏi ai sẽ quyết định công bố tài liệu nào và cơ chế tiếp cận ra sao; chưa rõ các nhà nghiên cứu Ba Lan có được vào xem hay không. Theo ông, thông điệp của Zełenski có tác dụng trấn an dư luận, còn cử chỉ thực chất lúc này là mở rộng giấy phép khai quật, miễn được làm bài bản, không trì hoãn.
Ông lưu ý chiến tranh khiến việc khai quật phức tạp, vì chính người Ukraine cũng phải xử lý các nạn nhân tội ác của Nga ở những vùng từng bị chiếm đóng rồi rút lui. Quá trình sẽ kéo dài và khó khăn, nên cần thận trọng lạc quan, đợi quyền tiếp cận tài liệu thực tế cho Instytut Pamięci Narodowej.
Bối cảnh quan hệ Ba Lan–Ukraine xấu đi gần đây gồm việc Zełenski từng nhận Huân chương Đại Bạch ưng (Order Orła Białego) tháng 4/2023 từ Andrzej Duda, nhưng năm 2026 Karol Nawrocki thông báo quyết định tước huân chương, khẳng định điều này không thay đổi hỗ trợ chiến lược cho Ukraine trước sự xâm lược của Nga. Ngòi nổ là việc Zełenski đặt tên “Anh hùng UPA” cho Trung tâm Độc lập Tác chiến Đặc biệt “Północ” (Samodzielne Centrum Operacji Specjalnych “Północ”) thuộc Lực lượng Tác chiến Đặc biệt của Lực lượng Vũ trang Ukraine (Siły Operacji Specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy), gây phẫn nộ tại Ba Lan; Ukraińska Powstańcza Armia bị xem là chịu trách nhiệm về tội ác diệt chủng người Ba Lan trong Thế chiến II, và một số cựu tổng thống Ukraine đã trả lại huân chương Ba Lan.
Cựu đại sứ Ba Lan tại Kyiv Jan Piekło hoan nghênh cử chỉ hướng tới Ba Lan nhưng khuyên giữ thái độ dè dặt, chờ các bước đi cụ thể và quyền tiếp cận thực sự của Viện Ký ức Quốc gia Ba Lan (Instytut Pamięci Narodowej). Ông nhấn mạnh cần đánh giá Ba Lan thực sự được gì, hiện mới chỉ là “mua mèo trong bao”.
Theo Piekło, nội dung thực sự trong các kho lưu trữ còn là ẩn số và có thể không chứa lệnh có tính chất diệt chủng hay miêu tả trực tiếp các hành động đó. Ông nhắc rằng tài liệu của Quân đội Nổi dậy Ukraine (Ukraińska Powstańcza Armia - UPA) về giao tranh với Liên Xô từng được di tản với sự hỗ trợ của đồng minh Anh và Mỹ, nhiều khả năng lưu giữ ở Canada; không loại trừ khả năng phía Canada đã chuyển giao một phần hoặc bản sao cho Ukraine.
Nhà ngoại giao đặt câu hỏi ai sẽ quyết định công bố tài liệu nào và cơ chế tiếp cận ra sao; chưa rõ các nhà nghiên cứu Ba Lan có được vào xem hay không. Theo ông, thông điệp của Zełenski có tác dụng trấn an dư luận, còn cử chỉ thực chất lúc này là mở rộng giấy phép khai quật, miễn được làm bài bản, không trì hoãn.
Ông lưu ý chiến tranh khiến việc khai quật phức tạp, vì chính người Ukraine cũng phải xử lý các nạn nhân tội ác của Nga ở những vùng từng bị chiếm đóng rồi rút lui. Quá trình sẽ kéo dài và khó khăn, nên cần thận trọng lạc quan, đợi quyền tiếp cận tài liệu thực tế cho Instytut Pamięci Narodowej.
Bối cảnh quan hệ Ba Lan–Ukraine xấu đi gần đây gồm việc Zełenski từng nhận Huân chương Đại Bạch ưng (Order Orła Białego) tháng 4/2023 từ Andrzej Duda, nhưng năm 2026 Karol Nawrocki thông báo quyết định tước huân chương, khẳng định điều này không thay đổi hỗ trợ chiến lược cho Ukraine trước sự xâm lược của Nga. Ngòi nổ là việc Zełenski đặt tên “Anh hùng UPA” cho Trung tâm Độc lập Tác chiến Đặc biệt “Północ” (Samodzielne Centrum Operacji Specjalnych “Północ”) thuộc Lực lượng Tác chiến Đặc biệt của Lực lượng Vũ trang Ukraine (Siły Operacji Specjalnych Sił Zbrojnych Ukrainy), gây phẫn nộ tại Ba Lan; Ukraińska Powstańcza Armia bị xem là chịu trách nhiệm về tội ác diệt chủng người Ba Lan trong Thế chiến II, và một số cựu tổng thống Ukraine đã trả lại huân chương Ba Lan.
