Tóm tắt
Xoáy cực có dấu hiệu bị xáo trộn sớm hơn thường lệ, làm tăng khả năng nhiệt độ giảm và tuyết rơi ở một số vùng châu Âu trong tháng 12 và tháng 1, theo báo Adevărul.ro (Adevărul.ro). Phân tích của Thời tiết khắc nghiệt châu Âu (Severe Weather Europe) trên các mùa đông trước cho thấy tín hiệu lạnh và có tuyết rõ rệt ở Mỹ, Canada và châu Âu, dù El Niño mức độ rất mạnh đang nghiêng cán cân theo một kiểu hoàn lưu khác ấm hơn.
Xoáy cực là hệ thống hoàn lưu khí quyển quy mô lớn tồn tại mùa đông tại các vùng cực ở cả hai bán cầu. Khi mạnh và ổn định, không khí lạnh bị giữ quanh cực; khi suy yếu hoặc bị xáo trộn, khối khí lạnh có thể tràn xuống các vĩ độ thấp hơn, bao gồm châu Âu và Bắc Mỹ.
Một nguyên nhân chính của biến động hiện tại là sự ấm lên đột ngột tầng bình lưu (SSW), với nhiệt độ và áp suất tăng nhanh làm đổi cấu trúc hoàn lưu. Severe Weather Europe ghi nhận gió tầng bình lưu đã giảm mạnh, còn Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu (ECMWF) và Hệ thống Dự báo Tổ hợp Toàn cầu (GEFS) mô phỏng khả năng gió đảo chiều trong vài ngày tới. Xoáy cực có thể tách thành hai lõi khi nhiệt độ tầng bình lưu cao hơn mức bình thường trên 27°C.
Dù khả năng đảo chiều gió có thể ngắn, đây được đánh giá là đợt xáo trộn sớm nhất từng ghi nhận, sớm hơn khoảng ba tuần so với các tiền lệ, và có thể ảnh hưởng đến hoàn lưu và thời tiết châu Âu trong những tháng tới. Cuối tháng 11, mô hình cho thấy áp cao trội ở tây nam châu Âu và áp thấp ở đông bắc; Đông Âu có xu hướng lạnh hơn bình thường và nhiều tuyết hơn, còn phần còn lại ấm hơn và ít tuyết.
Trong tháng 12, mô phỏng của Severe Weather Europe nghiêng về nhiệt độ dưới trung bình và tuyết tăng ở nhiều nơi trên lục địa, trừ miền bắc và đông bắc. Sự xâm nhập của không khí lạnh từ phía bắc, do thay đổi trường áp, có thể gây ra các đợt rét mạnh kiểu “Quái thú phương Đông”. Tuy vậy, Super El Niño có thể triệt tiêu một phần hiệu ứng lạnh: nếu El Niño làm ấm khoảng 2,8°C còn xoáy cực gây lạnh 1,7°C, nhiệt độ trung bình vẫn có thể cao hơn chuẩn khoảng 1,1°C.
Sang tháng 1, vùng lạnh có khả năng chuyển trọng tâm sang tây, trung và bắc châu Âu, trong khi phía đông lại ấm hơn chuẩn. Tuyết có thể dày hơn ở trung tâm, tây và tây bắc nhờ không khí lạnh từ phía bắc kết hợp ẩm từ Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Những kết quả này là sản phẩm mô phỏng khí hậu, không phải dự báo chắc chắn cho tháng 1, và còn phụ thuộc diễn biến thực tế của hoàn lưu và El Niño.
Xoáy cực là hệ thống hoàn lưu khí quyển quy mô lớn tồn tại mùa đông tại các vùng cực ở cả hai bán cầu. Khi mạnh và ổn định, không khí lạnh bị giữ quanh cực; khi suy yếu hoặc bị xáo trộn, khối khí lạnh có thể tràn xuống các vĩ độ thấp hơn, bao gồm châu Âu và Bắc Mỹ.
Một nguyên nhân chính của biến động hiện tại là sự ấm lên đột ngột tầng bình lưu (SSW), với nhiệt độ và áp suất tăng nhanh làm đổi cấu trúc hoàn lưu. Severe Weather Europe ghi nhận gió tầng bình lưu đã giảm mạnh, còn Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu (ECMWF) và Hệ thống Dự báo Tổ hợp Toàn cầu (GEFS) mô phỏng khả năng gió đảo chiều trong vài ngày tới. Xoáy cực có thể tách thành hai lõi khi nhiệt độ tầng bình lưu cao hơn mức bình thường trên 27°C.
Dù khả năng đảo chiều gió có thể ngắn, đây được đánh giá là đợt xáo trộn sớm nhất từng ghi nhận, sớm hơn khoảng ba tuần so với các tiền lệ, và có thể ảnh hưởng đến hoàn lưu và thời tiết châu Âu trong những tháng tới. Cuối tháng 11, mô hình cho thấy áp cao trội ở tây nam châu Âu và áp thấp ở đông bắc; Đông Âu có xu hướng lạnh hơn bình thường và nhiều tuyết hơn, còn phần còn lại ấm hơn và ít tuyết.
Trong tháng 12, mô phỏng của Severe Weather Europe nghiêng về nhiệt độ dưới trung bình và tuyết tăng ở nhiều nơi trên lục địa, trừ miền bắc và đông bắc. Sự xâm nhập của không khí lạnh từ phía bắc, do thay đổi trường áp, có thể gây ra các đợt rét mạnh kiểu “Quái thú phương Đông”. Tuy vậy, Super El Niño có thể triệt tiêu một phần hiệu ứng lạnh: nếu El Niño làm ấm khoảng 2,8°C còn xoáy cực gây lạnh 1,7°C, nhiệt độ trung bình vẫn có thể cao hơn chuẩn khoảng 1,1°C.
Sang tháng 1, vùng lạnh có khả năng chuyển trọng tâm sang tây, trung và bắc châu Âu, trong khi phía đông lại ấm hơn chuẩn. Tuyết có thể dày hơn ở trung tâm, tây và tây bắc nhờ không khí lạnh từ phía bắc kết hợp ẩm từ Đại Tây Dương và Địa Trung Hải. Những kết quả này là sản phẩm mô phỏng khí hậu, không phải dự báo chắc chắn cho tháng 1, và còn phụ thuộc diễn biến thực tế của hoàn lưu và El Niño.