Tóm tắt
Trong vài ngày, cùng một nhóm lãnh đạo châu Âu vừa công kích rồi lại khen ngợi Pedro Sánchez. Chính phủ Tây Ban Nha ban đầu đánh giá thấp làn sóng người từ Ma Rốc vào Ceuta, nhưng sau 48 giờ đã ổn định tình hình; phần lớn trong 60.000 người quay về Ma Rốc, chỉ còn 3.000–4.000 người ở lại. Thành phố tạm yên, cuộc họp trực tuyến khẩn cấp của bộ trưởng nội vụ các nước EU kết thúc, song loạt bài học khó chịu lộ ra.
Bối cảnh khu vực căng thẳng: Sánchez thăm An-giê-ri, đối thủ của Ma Rốc trong tranh chấp Tây Sahara, rồi 10 ngày sau Ceuta chứng kiến dòng 60.000 người. Không có bằng chứng công khai rằng Ma Rốc khởi phát khủng hoảng, nhưng việc biên giới bị buông lỏng gợi nhớ năm 2021, khi Rabat cảm thấy bị xúc phạm và 10.000 người vượt qua chỉ trong một ngày. Dù EU bơm nguồn lực cho Ma Rốc, Tunisia, An-giê-ri và Libya để kiềm chế di cư, châu Âu vẫn phụ thuộc và dễ bị gây sức ép — bài học thứ nhất.
Bài học thứ hai liên quan đến Hiệp ước Di cư của EU (Migrační pakt EU), vốn buộc quốc gia đầu vào phải tiếp nhận, xử lý hồ sơ và hồi hương người không đủ điều kiện ở lại Khu vực Schengen (Schengenská zóna). Ceuta chỉ 80.000 dân, cách lục địa châu Âu 20 km đường biển; nếu dòng người kéo dài và Ma Rốc ngừng hợp tác, thành phố khó lòng tự xoay xở và cơ chế mới có nguy cơ đổ vỡ. Không có “phép màu” chặn di cư; điều khả dĩ là quản trị khôn ngoan để định hướng và kiểm soát.
Trong nước, Tây Ban Nha hợp pháp hóa cư trú cho người không giấy tờ có án tích sạch; đến cuối tháng 6 có 1,2 triệu hồ sơ, chủ yếu từ Mỹ Latinh. Cùng thời điểm, Tòa án Tối cao Tây Ban Nha (španělský Nejvyšší soud) phán quyết người đến bằng đường biển, không vượt rào vật lý, không thể bị trả lại tự động. Hai yếu tố này thành tín hiệu hút, bị các đường dây buôn người và nguồn tin khác thổi phồng trên mạng. Tình báo cảnh báo trước làn sóng, nhưng phản ứng của chính phủ đến muộn; rào chắn trên biển chỉ được lắp sau đỉnh điểm, khi đã có thương vong.
Giữa lúc Madrid dần kiểm soát Ceuta, 22 lãnh đạo EU, phần lớn theo cánh hữu, công khai chỉ trích Sánchez vì rủi ro an ninh. Giorgia Meloni đề xuất loại Tây Ban Nha khỏi Schengen, dù Ceuta vốn không nằm trong đó; Andrej Babiš đòi đóng Schengen với người Tây Ban Nha, và nhiều chính trị gia Séc hưởng ứng. Quyền chỉ trích là chính đáng, nhưng việc đấu khẩu công khai làm sứt mẻ sợi dây gắn kết nội khối — bài học thứ ba.
Kết cục, sự chia rẽ bên trong trao lợi thế cho các tác nhân bên ngoài và những bên sẵn sàng tận dụng đòn bẩy di cư. Khủng hoảng Ceuta phơi lộ điểm yếu đau nhất của châu Âu: phụ thuộc vào láng giềng để kiểm soát biên giới, trong khi đoàn kết nội bộ lại dễ dàng bị tổn thương.
Bối cảnh khu vực căng thẳng: Sánchez thăm An-giê-ri, đối thủ của Ma Rốc trong tranh chấp Tây Sahara, rồi 10 ngày sau Ceuta chứng kiến dòng 60.000 người. Không có bằng chứng công khai rằng Ma Rốc khởi phát khủng hoảng, nhưng việc biên giới bị buông lỏng gợi nhớ năm 2021, khi Rabat cảm thấy bị xúc phạm và 10.000 người vượt qua chỉ trong một ngày. Dù EU bơm nguồn lực cho Ma Rốc, Tunisia, An-giê-ri và Libya để kiềm chế di cư, châu Âu vẫn phụ thuộc và dễ bị gây sức ép — bài học thứ nhất.
Bài học thứ hai liên quan đến Hiệp ước Di cư của EU (Migrační pakt EU), vốn buộc quốc gia đầu vào phải tiếp nhận, xử lý hồ sơ và hồi hương người không đủ điều kiện ở lại Khu vực Schengen (Schengenská zóna). Ceuta chỉ 80.000 dân, cách lục địa châu Âu 20 km đường biển; nếu dòng người kéo dài và Ma Rốc ngừng hợp tác, thành phố khó lòng tự xoay xở và cơ chế mới có nguy cơ đổ vỡ. Không có “phép màu” chặn di cư; điều khả dĩ là quản trị khôn ngoan để định hướng và kiểm soát.
Trong nước, Tây Ban Nha hợp pháp hóa cư trú cho người không giấy tờ có án tích sạch; đến cuối tháng 6 có 1,2 triệu hồ sơ, chủ yếu từ Mỹ Latinh. Cùng thời điểm, Tòa án Tối cao Tây Ban Nha (španělský Nejvyšší soud) phán quyết người đến bằng đường biển, không vượt rào vật lý, không thể bị trả lại tự động. Hai yếu tố này thành tín hiệu hút, bị các đường dây buôn người và nguồn tin khác thổi phồng trên mạng. Tình báo cảnh báo trước làn sóng, nhưng phản ứng của chính phủ đến muộn; rào chắn trên biển chỉ được lắp sau đỉnh điểm, khi đã có thương vong.
Giữa lúc Madrid dần kiểm soát Ceuta, 22 lãnh đạo EU, phần lớn theo cánh hữu, công khai chỉ trích Sánchez vì rủi ro an ninh. Giorgia Meloni đề xuất loại Tây Ban Nha khỏi Schengen, dù Ceuta vốn không nằm trong đó; Andrej Babiš đòi đóng Schengen với người Tây Ban Nha, và nhiều chính trị gia Séc hưởng ứng. Quyền chỉ trích là chính đáng, nhưng việc đấu khẩu công khai làm sứt mẻ sợi dây gắn kết nội khối — bài học thứ ba.
Kết cục, sự chia rẽ bên trong trao lợi thế cho các tác nhân bên ngoài và những bên sẵn sàng tận dụng đòn bẩy di cư. Khủng hoảng Ceuta phơi lộ điểm yếu đau nhất của châu Âu: phụ thuộc vào láng giềng để kiểm soát biên giới, trong khi đoàn kết nội bộ lại dễ dàng bị tổn thương.
