Tóm tắt
Trên Bắc Cực đang diễn ra hiện tượng hiếm gặp vào tháng 11: xoáy cực tầng bình lưu suy yếu đột ngột và sắp có ấm lên đột ngột tầng bình lưu (SSW) sớm kỷ lục. Dự báo gió tầng bình lưu quanh cực có thể đảo chiều từ 6/11, có khả năng thêm một đợt ngắn sau đó, rồi đến giữa tháng 11 dòng gió tây nhiều khả năng phục hồi. Sự sớm bất thường này đi kèm một El Niño rất mạnh, khiến viễn cảnh đầu mùa đông trở nên khó lường.
SSW là quá trình tầng bình lưu ấm lên nhanh, làm suy yếu hoặc đảo chiều gió tây quanh cực; đôi khi nó làm dòng tia tầng đối lưu uốn lượn mạnh hơn, mở đường cho khí lạnh tràn xa về phía nam. Tuy vậy, tác động xuống mặt đất không tức thời, có thể trễ vài tuần và thay đổi theo từng trường hợp, vì thế không đồng nghĩa châu Âu chắc chắn hứng rét đậm ngay lập tức.
Phân tích của Thời tiết Khắc nghiệt Châu Âu (Severe Weather Europe) cho thấy nếu SSW xảy ra rất sớm trong bối cảnh El Niño mạnh và pha gió tầng bình lưu nhiệt đới phù hợp (dao động bán niên QBO), Cộng hòa Séc nằm trong vùng có xu hướng tuyết tăng vào đầu mùa. Tác giả Andrej Flis rà soát hàng nghìn mùa đông mô phỏng và chỉ tìm thấy 21 trường hợp tương tự, nên các bản đồ kết quả không phải dự báo mùa đông năm nay, mà là chỉ dấu hướng thay đổi có thể xảy ra.
Trong tháng 12, tín hiệu nổi bật là áp cao tăng phía tây châu Âu và áp thấp hơn ở phía bắc và đông, tạo điều kiện cho luồng khí lạnh từ phương bắc tràn xuống thường xuyên hơn. Kết quả là nhiều khu vực châu Âu có nhiệt độ thấp hơn bình thường và tuyết rơi nhiều hơn mức trung bình, qua đó gia tăng khả năng các đợt rét và tuyết ở Trung Âu. Tuy nhiên, ở cấp độ quốc gia vẫn chưa thể rút ra dự báo cụ thể.
Sang tháng 1, mô hình gợi ý vùng lạnh nghiêng về tây, bắc và phần bắc của Trung Âu, còn phía đông lục địa có xu hướng ấm hơn. Tuyết tăng xuất hiện trên phần lớn tây và trung tâm châu Âu, và Trung Âu tiếp tục là khu vực đáng chú ý nếu hiệu ứng từ SSW đầu tháng 11 kéo dài sang nửa đầu mùa đông.
El Niño năm nay được Tổ chức Khí tượng Thế giới dự báo đạt đỉnh vào khoảng tháng 12, với sai lệch nhiệt độ mặt biển vùng nhiệt đới Thái Bình Dương rất cao trong giai đoạn 11–1. El Niño định hình hoàn lưu khí quyển toàn cầu và có thể chồng khít hoặc triệt tiêu tín hiệu từ SSW. Sự kết hợp giữa SSW sớm kỷ lục và El Niño mạnh vì vậy khiến dự báo đầu mùa đông ở châu Âu và Cộng hòa Séc bất định hơn, cả về thời điểm lẫn cường độ tác động.
SSW là quá trình tầng bình lưu ấm lên nhanh, làm suy yếu hoặc đảo chiều gió tây quanh cực; đôi khi nó làm dòng tia tầng đối lưu uốn lượn mạnh hơn, mở đường cho khí lạnh tràn xa về phía nam. Tuy vậy, tác động xuống mặt đất không tức thời, có thể trễ vài tuần và thay đổi theo từng trường hợp, vì thế không đồng nghĩa châu Âu chắc chắn hứng rét đậm ngay lập tức.
Phân tích của Thời tiết Khắc nghiệt Châu Âu (Severe Weather Europe) cho thấy nếu SSW xảy ra rất sớm trong bối cảnh El Niño mạnh và pha gió tầng bình lưu nhiệt đới phù hợp (dao động bán niên QBO), Cộng hòa Séc nằm trong vùng có xu hướng tuyết tăng vào đầu mùa. Tác giả Andrej Flis rà soát hàng nghìn mùa đông mô phỏng và chỉ tìm thấy 21 trường hợp tương tự, nên các bản đồ kết quả không phải dự báo mùa đông năm nay, mà là chỉ dấu hướng thay đổi có thể xảy ra.
Trong tháng 12, tín hiệu nổi bật là áp cao tăng phía tây châu Âu và áp thấp hơn ở phía bắc và đông, tạo điều kiện cho luồng khí lạnh từ phương bắc tràn xuống thường xuyên hơn. Kết quả là nhiều khu vực châu Âu có nhiệt độ thấp hơn bình thường và tuyết rơi nhiều hơn mức trung bình, qua đó gia tăng khả năng các đợt rét và tuyết ở Trung Âu. Tuy nhiên, ở cấp độ quốc gia vẫn chưa thể rút ra dự báo cụ thể.
Sang tháng 1, mô hình gợi ý vùng lạnh nghiêng về tây, bắc và phần bắc của Trung Âu, còn phía đông lục địa có xu hướng ấm hơn. Tuyết tăng xuất hiện trên phần lớn tây và trung tâm châu Âu, và Trung Âu tiếp tục là khu vực đáng chú ý nếu hiệu ứng từ SSW đầu tháng 11 kéo dài sang nửa đầu mùa đông.
El Niño năm nay được Tổ chức Khí tượng Thế giới dự báo đạt đỉnh vào khoảng tháng 12, với sai lệch nhiệt độ mặt biển vùng nhiệt đới Thái Bình Dương rất cao trong giai đoạn 11–1. El Niño định hình hoàn lưu khí quyển toàn cầu và có thể chồng khít hoặc triệt tiêu tín hiệu từ SSW. Sự kết hợp giữa SSW sớm kỷ lục và El Niño mạnh vì vậy khiến dự báo đầu mùa đông ở châu Âu và Cộng hòa Séc bất định hơn, cả về thời điểm lẫn cường độ tác động.