Sau hơn hai tháng từ lệnh ngừng bắn đầu tháng 4, Washington và Tehran chốt một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt các cuộc tấn công, mở lại eo biển Hormuz và dành 60 ngày để đàm phán các vấn đề khó nhất. Donald Trump và Thủ tướng Pakistan gần như đồng thời thông báo, trước khi Trump xác nhận đã ký điện tử; lễ ký dự kiến diễn ra tại Geneva ngày 19/6, Phó tổng thống J. D. Vance nhiều khả năng dự. Văn bản chưa được công bố, Vance nói chỉ khoảng 1,5 trang và “rất khái quát”. Thị trường phản ứng tích cực, dầu Brent rơi xuống dưới 80 USD/thùng dù việc rà phá thủy lôi và chờ đợi của chủ tàu có thể làm chậm lưu thông.

Đàm phán suýt đổ vỡ vì Israel không kích một mục tiêu ở Beirut, khiến Trump nổi giận, theo trang Axios (Axios) và Báo Wall Street Journal (Wall Street Journal). Phía Iran bắt đầu chuẩn bị đáp trả nhưng các nhà trung gian Pakistan và Qatar can thiệp, còn một Thứ trưởng Ngoại giao Iran cho biết văn bản đã được chỉnh sửa và chốt chỉ 15 phút trước thông báo của Thủ tướng Pakistan. Trump ký điện tử lúc 23:00 (giờ Trung Âu) cùng Vance và nhà đàm phán trưởng Iran Mohammad Bager Galibaf; lễ ký chính thức sẽ được hai bên hoàn thiện trong tuần với sự trung gian, theo Hãng tin Bloomberg (Bloomberg). Vance nói trên Đài Fox News (Fox News) ông sẽ dự, có thể cả Tổng thống cũng tham dự.

Về công bố văn bản, các mốc thời gian được nhắc khác nhau trên Đài NBC News (NBC News), Báo New York Times (New York Times) và Fox News, còn Trump nói có thể đọc toàn văn trước ống kính. Hai trụ cột được hé lộ là Iran mở eo biển Hormuz và Mỹ dỡ phong tỏa các cảng Iran, cùng cam kết Iran không phát triển vũ khí hạt nhân. Nhưng chi tiết gây nhiều câu hỏi: thời điểm mở eo biển, tiến độ gỡ mìn, và phí qua lại. Trump nói sẽ không thu phí, trong khi nguồn Iran nói miễn phí 60 ngày; một quan chức Iran nói văn bản cho phép Iran và Oman thu phí, thậm chí chặn tàu Israel, theo Báo Guardian (Guardian). Vance xác nhận 60 ngày không thu phí qua lại, song Iran dự tính thu các khoản dịch vụ như bảo vệ môi trường, dẫn đường và bảo hiểm.

Hồ sơ hạt nhân sẽ chỉ được đàm phán trong 60 ngày, một khoảng thời gian giới chuyên gia đánh giá khó đủ so với quá khứ. Tồn kho khoảng 400 kg uranium làm giàu gần mức vũ khí, số phận các cơ sở hạt nhân và chương trình dân sự của Iran vẫn bỏ ngỏ. Trump nói Mỹ sẽ giúp pha loãng uranium 60%, còn Vance nói một phần cốt lõi là tiêu hủy kho uranium của Iran với hỗ trợ từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và Mỹ. Những chi tiết kỹ thuật then chốt chưa hề được chốt trong bản ghi nhớ.

Vấn đề trừng phạt và tài sản bị phong tỏa được trông đợi sẽ là trọng tâm: có nguồn nói Mỹ đồng ý giải phóng 25 tỷ USD, nguồn khác nói 24 tỷ USD sau lễ ký, thậm chí 12 tỷ USD trước đó. Kinh tế Iran khủng hoảng với thất nghiệp tăng, lạm phát 85% và thực phẩm đắt hơn 100%, trong khi ước tính khoảng 100 tỷ USD vẫn bị phong tỏa. Chuyên gia Ali Vaez của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group) nhận định Tehran sẽ đàm phán rất cứng về tiền. Ở Mỹ, phe Cộng hòa phản đối gay gắt, gợi lại khoản 1,7 tỷ USD dưới thời Barack Obama, cho rằng tiền được dùng cho lực lượng ủy nhiệm và tên lửa; Vance khẳng định Tehran chỉ nhận ưu đãi khi tuân thủ, phủ nhận con số 24 tỷ USD xuất hiện trong văn bản và nhấn mạnh nới trừng phạt sẽ gắn với xác minh không phát triển vũ khí hạt nhân.

Chiến sự gắn với Israel làm gia tăng căng thẳng. Phía Iran nói ngừng bắn trên mọi mặt trận, gồm cả Liban, trong khi Israel coi hai cuộc chiến là tách biệt và bất ngờ trước thông điệp của Trump rằng Israel không được tấn công bất kỳ phần nào của Liban, theo Wall Street Journal. Giới chính trị Israel chỉ trích thỏa thuận vì chưa chạm đến tên lửa đạn đạo hay hỗ trợ cho Hezbollah và Hamas; Vance nói có điều khoản Iran không tài trợ “khủng bố” nhưng không nêu chi tiết. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz tuyên bố không rút quân khỏi các vùng an toàn ở Liban, Syria và Gaza; các đòn đánh vào nam Liban tiếp diễn nhưng cường độ thấp hơn. Thủ tướng Benjámin Netanjahu nói cuộc chiến “chưa kết thúc”, giữ khoảng cách với thỏa thuận, còn Trump công khai phê bình chiến lược quân sự Israel nhưng nói quan hệ với Netanjahu vẫn tốt.

Trong nước, cả Tehran lẫn Washington đều xuất hiện phản đối. Nhiều cuộc biểu tình ở Iran đòi xử tử Abbász Aragcsi và Mohammad Bager Galibaf; Tổng thống Masoud Pezeshkian kêu gọi đoàn kết và nói Đại giáo chủ Mojtaba Hamenei đã chuẩn thuận. Ở Mỹ, Thượng nghị sĩ Lindsey Graham hoan nghênh mở eo biển nhưng lo ngại nội dung, nhiều nghị sĩ Cộng hòa yêu cầu công khai văn bản; Trump nói sẵn sàng gửi Quốc hội. Chuyên gia Victoria Taylor của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) nhận định đây có thể là cách tốt nhất để tránh leo thang, dẫu kém hơn kịch bản theo đuổi ngoại giao ngay từ đầu. Cuộc chiến đã khiến hàng nghìn người chết, có 13 binh sĩ Mỹ; Mỹ tốn hàng chục tỷ USD và cạn đáng kể kho tên lửa, còn việc đóng eo biển Hormuz thổi bùng giá dầu, đẩy lạm phát Mỹ lên 4% và đe dọa an ninh lương thực toàn cầu do thiếu phân bón. Kết cục phụ thuộc văn bản ký chính thức và nhất là thỏa thuận cuối cùng sau đó.