Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (Forumul Economic Mondial) ở Davos, Donald Trump tuyên bố sẽ không dùng lực lượng quân sự để giành quyền kiểm soát Greenland, dù nhấn mạnh Mỹ cần vai trò quan trọng vì an ninh. Vài giờ sau cuộc gặp với Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte, ông cũng thông báo hoãn áp thuế 10% lên hàng nhập khẩu từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Vương quốc Anh, Hà Lan và Phần Lan. Trump nói đã đặt nền móng cho một khuôn khổ thỏa thuận về Greenland và Bắc Cực, nêu khả năng một hệ thống phòng thủ tên lửa “The Golden Dome”, đồng thời khẳng định mong muốn “kiểm soát toàn diện/tiếp cận mở rộng” thông qua đàm phán.

Theo nhà phân tích an ninh Iulia Joja (giảng dạy tại Đại học Georgetown (Universitatea Georgetown) và nghiên cứu tại Viện Trung Đông (Middle East Institute)), động lực quyết định khiến Trump lùi bước là đà giảm của thị trường chứng khoán Mỹ trước các đe dọa về Greenland và rạn nứt với NATO. Bà nhấn mạnh ưu tiên của Trump là cử tri Mỹ gắn chặt với diễn biến thị trường. The Washington Post ghi nhận quanh 20/1, S&P 500 giảm hơn 2%, Dow Jones gần 1,8%, Nasdaq khoảng 2,4%, rồi phục hồi rõ rệt sau khi Trump rút thuế và nói có “khuôn khổ hợp tác”.

Dù bớt căng thẳng, Joja cảnh báo không có bảo đảm dài hạn: Trump chỉ nói tạm bỏ kịch bản can thiệp quân sự và “chỉ tổng thống Mỹ mới biết ông định làm gì”. Bà dẫn lại việc ông nhiều lần đổi ý về Ukraine và từng khích lệ người biểu tình Iran rồi thay đổi vào phút chót, cho thấy mức độ khó lường vẫn cao.

Joja lý giải sự nhạy cảm của thị trường với bất định: quan hệ thương mại EU–Mỹ là lớn nhất thế giới, giao dịch giá trị hàng chục triệu mỗi phút. Trước thềm Davos và phiên họp Hội đồng châu Âu (Consiliul European) tại Bruxelles, nhà đầu tư chờ quyết định của châu Âu, trong đó có khả năng dùng “bazooka tài khóa” có thể khiến Mỹ thiệt hại tới hàng trăm tỷ, và việc hết hiệu lực tạm hoãn các biện pháp trả đũa đầu tháng 2. EU có thể tái áp thuế đáp trả 15% và đủ sức tiến hành một cuộc chiến thương mại thành công nếu cần.

Về thế lực kinh tế, Joja nêu EU “không mấy ai dám đối đầu” nhờ sức mạnh thị trường chung. EU đạt lợi ích qua thỏa thuận với Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur), trong khi Vương quốc Anh và Canada tìm cách xích lại gần hơn, còn đàm phán với Ấn Độ mở ra một thị trường khổng lồ. Bà cho rằng Mỹ thường đánh giá thấp cách thị trường chung vận hành như một chủ thể thống nhất.

Tuy nhiên, về chính trị–địa chính trị, EU bị coi là yếu. Nga từng chia rẽ châu Âu về giá khí đốt, có lúc Ba Lan phải trả gấp ba lần Đức, dù kinh tế EU rất phát triển. Theo Joja, Mỹ đã rút hỗ trợ cho Ukraine và tự coi mình là bên trung lập tìm kiếm thỏa thuận, để lại gánh nặng cho châu Âu.

EU hiện dự tính hỗ trợ khoảng 90 tỷ EUR trong hơn một năm, chỉ bằng chừng một nửa nhu cầu của Ukraine. Joja cảnh báo nguy cơ làn sóng tị nạn mới và rủi ro dịch bệnh do thiếu điện, sưởi, chiếu sáng, trong bối cảnh Mỹ rút tay và EU là khu vực thịnh vượng với năng lực kinh tế lớn. Tình hình Ukraine, theo bà, phơi bày thất bại chính trị của EU trong vai trò một chủ thể an ninh tự cường.