Tóm tắt
Nắng nóng cực đoan đang bao trùm châu Âu, với Pháp ghi nhận mức tới khoảng 42°C, làm dấy lên câu hỏi vì sao điều hòa vẫn hiếm. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (International Energy Agency - IEA), chỉ 20% hộ gia đình ở châu Âu có điều hòa, so với 90% ở Mỹ, dù các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên và dữ dội.
Trong nhiều thập kỷ, phần lớn khu vực, nhất là Bắc Âu, có mùa hè ngắn và mát, nên người dân mở cửa sổ, dùng quạt và tận dụng gió tự nhiên. Brian Motherway của IEA nhận định điều hòa chưa từng là nhu cầu cấp thiết, nên hạ tầng nhà ở, hệ thống điện và thói quen sinh hoạt phát triển theo hướng ít phụ thuộc làm mát cơ học.
Ở vùng Địa Trung Hải, kiến trúc truyền thống giúp giảm nhiệt tự nhiên: tường đá dày, cửa sổ nhỏ, phố hẹp tạo bóng râm và nhà sơn trắng như tại Santorini giúp phản xạ nắng. Những giải pháp này hiệu quả trong khí hậu cũ, nhưng các đợt nắng nóng kéo dài gần đây bộc lộ giới hạn của cả công trình lẫn khả năng thích nghi của cư dân.
Bài toán chi phí là rào cản lớn: nhiều thành phố có nhà xây hàng chục đến hàng trăm năm; tại Anh, khoảng một phần sáu nhà hiện nay xây trước năm 1900. Cải tạo để lắp điều hòa tốn kém, lại vướng quy định bảo tồn ở khu vực lịch sử khi lắp dàn nóng hay thay đổi kết cấu, khiến việc lắp đặt phức tạp hơn nhiều so với đô thị mới.
Chi phí vận hành cũng đáng kể khi giá điện châu Âu cao hơn Mỹ, chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng 2022 và nhu cầu tăng trong nắng nóng 2025. Có thời điểm giá điện lên 400 euro/MWh ở Đức và 470 euro/MWh ở Ba Lan, khiến nhiều gia đình cân nhắc rằng chịu vài tuần nóng còn rẻ hơn đầu tư và trả hóa đơn dài hạn cho điều hòa.
Về môi trường và quy định, Liên minh châu Âu đặt mục tiêu trung hòa carbon năm 2050 nhưng không cấm điều hòa; trọng tâm là hiệu suất năng lượng, tiêu chuẩn công trình và môi chất làm lạnh. EU thúc đẩy loại bỏ dần khí hydrofluorocarbon (HFC) trước 2050 và yêu cầu thiết kế sinh thái tiết kiệm điện. Nghiên cứu tại Paris cho thấy nhiệt thải từ điều hòa có thể làm tăng nhiệt đô thị thêm 2–4°C, còn Tây Ban Nha yêu cầu tòa nhà công cộng cài đặt không dưới 27°C để tiết kiệm năng lượng.
Yếu tố văn hóa cũng ảnh hưởng: điều hòa lâu nay gắn với khách sạn, trung tâm thương mại hoặc khách du lịch; nhiều người lo ngại luồng khí lạnh ảnh hưởng sức khỏe, và khảo sát của Ipsos cho thấy 78% người Pháp coi điều hòa không thân thiện môi trường. Tuy vậy, chuỗi mùa hè phá kỷ lục đang đổi nhận thức; IEA dự báo số điều hòa tại Liên minh châu Âu có thể đạt khoảng 275 triệu vào 2050, đi kèm hướng tiếp cận kết hợp: thiết bị hiệu suất cao, cải tạo nhà ở chống nóng, đô thị xanh và mở rộng nguồn điện phát thải thấp.
Trong nhiều thập kỷ, phần lớn khu vực, nhất là Bắc Âu, có mùa hè ngắn và mát, nên người dân mở cửa sổ, dùng quạt và tận dụng gió tự nhiên. Brian Motherway của IEA nhận định điều hòa chưa từng là nhu cầu cấp thiết, nên hạ tầng nhà ở, hệ thống điện và thói quen sinh hoạt phát triển theo hướng ít phụ thuộc làm mát cơ học.
Ở vùng Địa Trung Hải, kiến trúc truyền thống giúp giảm nhiệt tự nhiên: tường đá dày, cửa sổ nhỏ, phố hẹp tạo bóng râm và nhà sơn trắng như tại Santorini giúp phản xạ nắng. Những giải pháp này hiệu quả trong khí hậu cũ, nhưng các đợt nắng nóng kéo dài gần đây bộc lộ giới hạn của cả công trình lẫn khả năng thích nghi của cư dân.
Bài toán chi phí là rào cản lớn: nhiều thành phố có nhà xây hàng chục đến hàng trăm năm; tại Anh, khoảng một phần sáu nhà hiện nay xây trước năm 1900. Cải tạo để lắp điều hòa tốn kém, lại vướng quy định bảo tồn ở khu vực lịch sử khi lắp dàn nóng hay thay đổi kết cấu, khiến việc lắp đặt phức tạp hơn nhiều so với đô thị mới.
Chi phí vận hành cũng đáng kể khi giá điện châu Âu cao hơn Mỹ, chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng 2022 và nhu cầu tăng trong nắng nóng 2025. Có thời điểm giá điện lên 400 euro/MWh ở Đức và 470 euro/MWh ở Ba Lan, khiến nhiều gia đình cân nhắc rằng chịu vài tuần nóng còn rẻ hơn đầu tư và trả hóa đơn dài hạn cho điều hòa.
Về môi trường và quy định, Liên minh châu Âu đặt mục tiêu trung hòa carbon năm 2050 nhưng không cấm điều hòa; trọng tâm là hiệu suất năng lượng, tiêu chuẩn công trình và môi chất làm lạnh. EU thúc đẩy loại bỏ dần khí hydrofluorocarbon (HFC) trước 2050 và yêu cầu thiết kế sinh thái tiết kiệm điện. Nghiên cứu tại Paris cho thấy nhiệt thải từ điều hòa có thể làm tăng nhiệt đô thị thêm 2–4°C, còn Tây Ban Nha yêu cầu tòa nhà công cộng cài đặt không dưới 27°C để tiết kiệm năng lượng.
Yếu tố văn hóa cũng ảnh hưởng: điều hòa lâu nay gắn với khách sạn, trung tâm thương mại hoặc khách du lịch; nhiều người lo ngại luồng khí lạnh ảnh hưởng sức khỏe, và khảo sát của Ipsos cho thấy 78% người Pháp coi điều hòa không thân thiện môi trường. Tuy vậy, chuỗi mùa hè phá kỷ lục đang đổi nhận thức; IEA dự báo số điều hòa tại Liên minh châu Âu có thể đạt khoảng 275 triệu vào 2050, đi kèm hướng tiếp cận kết hợp: thiết bị hiệu suất cao, cải tạo nhà ở chống nóng, đô thị xanh và mở rộng nguồn điện phát thải thấp.
