Tóm tắt
Đức đang oằn mình trong đợt nắng nóng trong khi nhiều biện pháp bảo vệ dân vẫn rời rạc. Trong hệ thống liên bang, trách nhiệm chính thuộc về các bang (Länder) và chính quyền địa phương (Kommunen): bảo vệ nhóm dễ tổn thương, giải phóng bề mặt bị bịt kín và tăng mảng xanh để tạo bóng mát ở khu đô thị đặc. Ở cấp liên bang, tầm quan trọng của chủ đề này tăng lên với các kế hoạch chiến lược và gói hỗ trợ lẻ tẻ; đã có kế hoạch bảo vệ sức khỏe trước nắng nóng, chiến lược chống nóng trong phát triển đô thị, cùng dự án hỗ trợ cải tạo nhà trẻ và bệnh viện. Cho đến nay, Chính phủ Liên bang (Bundesregierung) chủ yếu đóng vai trò tạo động lực.
Khung pháp lý hiện có gồm Luật thích ứng khí hậu ở cấp liên bang, yêu cầu các đô thị phải có quản lý thích ứng khí hậu. Tuy vậy, triển khai thường vấp tài chính: liên bang chỉ tài trợ dự án thí điểm hoặc theo giai đoạn, nên muốn tham gia bền vững cần sửa Hiến pháp để coi thích ứng khí hậu là nhiệm vụ chung. Trong thỏa thuận liên minh giữa Khối Union (Union) và Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) có giao nhiệm vụ xem xét, kèm ý định lập kế hoạch khung đặc biệt cho bảo tồn thiên nhiên và thích ứng khí hậu.
Khoảng ba năm trước, Bộ trưởng Y tế SPD Karl Lauterbach công bố “kế hoạch bảo vệ sức khỏe trước nắng nóng” nhằm thúc đẩy các chủ thể trong liên bang phản ứng nhanh, tự xây giải pháp phù hợp và kết nối với hoạt động toàn quốc. Bộ Kinh tế và Năng lượng Liên bang (Bundesministerium für Wirtschaft und Energie) hỗ trợ cải tạo năng lượng cho nhà hiện hữu; Bộ Xây dựng Liên bang (Bauministerium) từ tháng 7/2024 có chiến lược chống nóng trong phát triển đô thị và xây dựng, tài trợ thích ứng khu dân cư với nắng nóng và hệ quả khí hậu khác. Bundesregierung còn rà soát giải pháp y tế liên ngành cho kịch bản nắng nóng dữ dội; năm nay, “nắng nóng và hạn hán” được đưa vào Diễn tập quản lý khủng hoảng liên bang-liên bộ (LÜKEX) để nâng cao phối hợp chiến lược ở cấp liên bang và bang.
Phía đối lập đưa ra nhiều yêu cầu mới. Đảng Xanh (Die Grünen) đề xuất chương trình 5 tỷ EUR từ quỹ đặc biệt cho hạ tầng và trung hòa khí hậu, nhằm tạo “ốc đảo xanh” và làm mát cho người và động vật, tương đương 60 EUR mỗi người; đồng thời nộp ba kiến nghị về chống nóng, kể cả trong lĩnh vực chăm sóc. Die Grünen nhấn mạnh cần đổi hướng: bảo tồn mảng xanh hiện hữu phải là mục tiêu ràng buộc cho Kommunen và thúc đẩy chiến lược khử bịt kín bề mặt để đất giữ nước và hạ nhiệt. Đảng Cánh tả (Linkspartei) yêu cầu dự luật tăng bảo vệ nắng và nóng cho người lao động ngoài trời, quy định bệnh nghề nghiệp và trợ cấp “làm việc rút ngắn vì khí hậu”; nhân viên làm việc trong nhà cũng cần được bảo vệ hơn qua sửa đổi quy định nơi làm việc, cho phép rút ngắn giờ khi quá nóng.
Các thiếu sót hiện hữu được lượng hóa trong nghiên cứu mới của Tổ chức Hỗ trợ Môi trường Đức (Deutsche Umwelthilfe) với các đô thị trên 50.000 dân: mức bịt kín bề mặt tăng đều bảy năm qua, và từ 2018 đến 2025 biến mất hơn 900.000 cây. Theo Barbara Metz, các thành phố Đức hầu như chưa sẵn sàng trước biến đổi khí hậu. Viện Robert Koch (Robert Koch-Institut) ghi nhận khoảng 2.500 ca tử vong do nắng nóng mùa hè 2025; nếu đạt che phủ bóng mát cho 30% diện tích khu ở và giao thông bằng cây cối hay thảm thực vật cao, con số này có thể giảm tới 40%. Chỉ bảy thành phố đạt mức che phủ nói trên.
Chuyên gia nhận định mức sẵn sàng còn thấp dù nhận thức đã tăng, do thiếu ràng buộc pháp lý, ngân sách eo hẹp và tư duy cát cứ về thẩm quyền trong bộ máy. Trước các ưu tiên cấp bách khác như số hóa hay chi an sinh tăng, bền vững bị đẩy lùi, theo Công ty tư vấn Ramboll (Ramboll). Các tổ chức xã hội và phúc lợi như Tổ chức Caritas (Caritas) kêu gọi Nhà nước hỗ trợ thêm, đặc biệt cho cơ sở chăm sóc: ước có khoảng 100.000 tòa nhà như nhà trẻ và viện dưỡng lão chưa sẵn sàng cho nắng nóng. Một số bộ khẳng định liên bang đã hỗ trợ; Bộ Môi trường Liên bang (Umweltministerium) dẫn chương trình “Thích ứng khí hậu trong cơ sở xã hội” với 85 triệu EUR phân bổ trong ba năm.
Khung pháp lý hiện có gồm Luật thích ứng khí hậu ở cấp liên bang, yêu cầu các đô thị phải có quản lý thích ứng khí hậu. Tuy vậy, triển khai thường vấp tài chính: liên bang chỉ tài trợ dự án thí điểm hoặc theo giai đoạn, nên muốn tham gia bền vững cần sửa Hiến pháp để coi thích ứng khí hậu là nhiệm vụ chung. Trong thỏa thuận liên minh giữa Khối Union (Union) và Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) có giao nhiệm vụ xem xét, kèm ý định lập kế hoạch khung đặc biệt cho bảo tồn thiên nhiên và thích ứng khí hậu.
Khoảng ba năm trước, Bộ trưởng Y tế SPD Karl Lauterbach công bố “kế hoạch bảo vệ sức khỏe trước nắng nóng” nhằm thúc đẩy các chủ thể trong liên bang phản ứng nhanh, tự xây giải pháp phù hợp và kết nối với hoạt động toàn quốc. Bộ Kinh tế và Năng lượng Liên bang (Bundesministerium für Wirtschaft und Energie) hỗ trợ cải tạo năng lượng cho nhà hiện hữu; Bộ Xây dựng Liên bang (Bauministerium) từ tháng 7/2024 có chiến lược chống nóng trong phát triển đô thị và xây dựng, tài trợ thích ứng khu dân cư với nắng nóng và hệ quả khí hậu khác. Bundesregierung còn rà soát giải pháp y tế liên ngành cho kịch bản nắng nóng dữ dội; năm nay, “nắng nóng và hạn hán” được đưa vào Diễn tập quản lý khủng hoảng liên bang-liên bộ (LÜKEX) để nâng cao phối hợp chiến lược ở cấp liên bang và bang.
Phía đối lập đưa ra nhiều yêu cầu mới. Đảng Xanh (Die Grünen) đề xuất chương trình 5 tỷ EUR từ quỹ đặc biệt cho hạ tầng và trung hòa khí hậu, nhằm tạo “ốc đảo xanh” và làm mát cho người và động vật, tương đương 60 EUR mỗi người; đồng thời nộp ba kiến nghị về chống nóng, kể cả trong lĩnh vực chăm sóc. Die Grünen nhấn mạnh cần đổi hướng: bảo tồn mảng xanh hiện hữu phải là mục tiêu ràng buộc cho Kommunen và thúc đẩy chiến lược khử bịt kín bề mặt để đất giữ nước và hạ nhiệt. Đảng Cánh tả (Linkspartei) yêu cầu dự luật tăng bảo vệ nắng và nóng cho người lao động ngoài trời, quy định bệnh nghề nghiệp và trợ cấp “làm việc rút ngắn vì khí hậu”; nhân viên làm việc trong nhà cũng cần được bảo vệ hơn qua sửa đổi quy định nơi làm việc, cho phép rút ngắn giờ khi quá nóng.
Các thiếu sót hiện hữu được lượng hóa trong nghiên cứu mới của Tổ chức Hỗ trợ Môi trường Đức (Deutsche Umwelthilfe) với các đô thị trên 50.000 dân: mức bịt kín bề mặt tăng đều bảy năm qua, và từ 2018 đến 2025 biến mất hơn 900.000 cây. Theo Barbara Metz, các thành phố Đức hầu như chưa sẵn sàng trước biến đổi khí hậu. Viện Robert Koch (Robert Koch-Institut) ghi nhận khoảng 2.500 ca tử vong do nắng nóng mùa hè 2025; nếu đạt che phủ bóng mát cho 30% diện tích khu ở và giao thông bằng cây cối hay thảm thực vật cao, con số này có thể giảm tới 40%. Chỉ bảy thành phố đạt mức che phủ nói trên.
Chuyên gia nhận định mức sẵn sàng còn thấp dù nhận thức đã tăng, do thiếu ràng buộc pháp lý, ngân sách eo hẹp và tư duy cát cứ về thẩm quyền trong bộ máy. Trước các ưu tiên cấp bách khác như số hóa hay chi an sinh tăng, bền vững bị đẩy lùi, theo Công ty tư vấn Ramboll (Ramboll). Các tổ chức xã hội và phúc lợi như Tổ chức Caritas (Caritas) kêu gọi Nhà nước hỗ trợ thêm, đặc biệt cho cơ sở chăm sóc: ước có khoảng 100.000 tòa nhà như nhà trẻ và viện dưỡng lão chưa sẵn sàng cho nắng nóng. Một số bộ khẳng định liên bang đã hỗ trợ; Bộ Môi trường Liên bang (Umweltministerium) dẫn chương trình “Thích ứng khí hậu trong cơ sở xã hội” với 85 triệu EUR phân bổ trong ba năm.
