Tóm tắt
Các đại sứ Mỹ, Anh và châu Âu tại Nga mô tả môi trường làm việc bị giám sát, cô lập và đầy bất định khi chiến tranh ở Ukraine bước sang năm thứ năm. Hàng trăm nhà ngoại giao bị trục xuất đôi bên từ 2022 khiến nhiều sứ quán thiếu người, còn các hoạt động thường nhật bị bóp nghẹt. Lynne Tracy, đại sứ Mỹ tại Moskva giai đoạn 2023–2025, gọi đây là nhiệm vụ khó nhất sự nghiệp vì mức độ bất định do áp lực phản gián liên tục, vượt cả những nơi bà từng đối mặt nguy cơ bạo lực.
Cường độ giám sát được so sánh với thời Chiến tranh Lạnh, từ nghe lén, camera đến “bột do thám”. Trước khi lên đường, nhà ngoại giao được cảnh báo coi như mọi phòng trong nhà đều bị gắn thiết bị. Một sứ quán buộc chấm dứt hợp đồng với hai nhân viên Nga sau khi Cơ quan An ninh Liên bang (FSB) tìm cách tuyển mộ họ làm chỉ điểm; cả hai chủ động báo lại để tránh rủi ro pháp lý.
Các mối liên hệ học thuật và văn hóa vốn gắn với ngoại giao cũng bị đe dọa. Khách của các đại sứ bị theo dõi tới tận cửa sứ quán; tại lễ sinh nhật vua Anh ở Moskva tháng 6, khách mời bị người ủng hộ Điện Kremlin và truyền thông nhà nước quấy rối rồi bị công an thẩm vấn, dẫn tới tâm lý e ngại tham dự sự kiện phương Tây. Sức ép và “tâm lý hoang tưởng” khiến một số nhân sự xin nghỉ, dư chấn còn kéo dài sau khi rời Nga.
Giữa chấn động ban đầu sau xâm lược, từng có tranh luận ở châu Âu về việc rút đại sứ, nhưng cựu đại sứ Pháp Pierre Levy lập luận rằng quan hệ càng xấu thì sự hiện diện ngoại giao càng thiết yếu. Hợp tác song phương về thương mại và dự án chung gần như tê liệt, trong khi ưu tiên mới là duy trì kênh liên lạc tối thiểu, bảo vệ nhân sự và giữ cho sứ quán vận hành an toàn.
Lệnh cấm tuyển dụng được Nga áp năm 2021 làm đội ngũ hậu cần của Đại sứ quán Mỹ thiếu hụt, biến cả sự cố nhỏ như ống nước rò thành bài toán tốn sức. Một quan chức Nga còn mỉa mai rằng “ít ra anh vẫn còn đầu bếp”. Thêm vào đó, các lệnh trừng phạt tài chính, việc ngân hàng Nga bị loại khỏi Hiệp hội Viễn thông Tài chính Liên ngân hàng Toàn cầu (SWIFT) và Mastercard, Visa dừng hoạt động khiến nhiều sứ quán khó thanh toán chi phí cơ bản; có nơi phải nhận ruble mang tới bằng vali để trả lương, một cảnh huống bị mô tả là “điên rồ”.
Giới chức Nga công khai coi các nhà ngoại giao từ “quốc gia thù địch” là gián điệp, đặc biệt nếu họ quan tâm tới biểu hiện bất đồng chính kiến. Nhà báo Alexei Venediktov cho biết phần lớn quan chức Nga bị cấm tiếp xúc với sứ quán phương Tây, càng làm sai lệch hiểu biết lẫn nhau. Theo một cựu đại sứ châu Âu, điện đàm và gặp gỡ cấp bộ trưởng hầu như không còn, khiến vai trò truyền đạt lập trường của chính phủ qua các kênh ngoại giao càng quan trọng.
Lynne Tracy rời Moskva năm 2025 với cảm nhận đã hoàn thành mục tiêu cốt lõi: duy trì hoạt động của Đại sứ quán Mỹ. Bà nhấn mạnh nỗ lực giữ cầu nối giữa người dân Mỹ và Nga, tin rằng khi quan hệ chính phủ có cơ hội cải thiện, các mối liên hệ giữa con người sẽ giúp quá trình ấy diễn ra nhanh hơn.
Cường độ giám sát được so sánh với thời Chiến tranh Lạnh, từ nghe lén, camera đến “bột do thám”. Trước khi lên đường, nhà ngoại giao được cảnh báo coi như mọi phòng trong nhà đều bị gắn thiết bị. Một sứ quán buộc chấm dứt hợp đồng với hai nhân viên Nga sau khi Cơ quan An ninh Liên bang (FSB) tìm cách tuyển mộ họ làm chỉ điểm; cả hai chủ động báo lại để tránh rủi ro pháp lý.
Các mối liên hệ học thuật và văn hóa vốn gắn với ngoại giao cũng bị đe dọa. Khách của các đại sứ bị theo dõi tới tận cửa sứ quán; tại lễ sinh nhật vua Anh ở Moskva tháng 6, khách mời bị người ủng hộ Điện Kremlin và truyền thông nhà nước quấy rối rồi bị công an thẩm vấn, dẫn tới tâm lý e ngại tham dự sự kiện phương Tây. Sức ép và “tâm lý hoang tưởng” khiến một số nhân sự xin nghỉ, dư chấn còn kéo dài sau khi rời Nga.
Giữa chấn động ban đầu sau xâm lược, từng có tranh luận ở châu Âu về việc rút đại sứ, nhưng cựu đại sứ Pháp Pierre Levy lập luận rằng quan hệ càng xấu thì sự hiện diện ngoại giao càng thiết yếu. Hợp tác song phương về thương mại và dự án chung gần như tê liệt, trong khi ưu tiên mới là duy trì kênh liên lạc tối thiểu, bảo vệ nhân sự và giữ cho sứ quán vận hành an toàn.
Lệnh cấm tuyển dụng được Nga áp năm 2021 làm đội ngũ hậu cần của Đại sứ quán Mỹ thiếu hụt, biến cả sự cố nhỏ như ống nước rò thành bài toán tốn sức. Một quan chức Nga còn mỉa mai rằng “ít ra anh vẫn còn đầu bếp”. Thêm vào đó, các lệnh trừng phạt tài chính, việc ngân hàng Nga bị loại khỏi Hiệp hội Viễn thông Tài chính Liên ngân hàng Toàn cầu (SWIFT) và Mastercard, Visa dừng hoạt động khiến nhiều sứ quán khó thanh toán chi phí cơ bản; có nơi phải nhận ruble mang tới bằng vali để trả lương, một cảnh huống bị mô tả là “điên rồ”.
Giới chức Nga công khai coi các nhà ngoại giao từ “quốc gia thù địch” là gián điệp, đặc biệt nếu họ quan tâm tới biểu hiện bất đồng chính kiến. Nhà báo Alexei Venediktov cho biết phần lớn quan chức Nga bị cấm tiếp xúc với sứ quán phương Tây, càng làm sai lệch hiểu biết lẫn nhau. Theo một cựu đại sứ châu Âu, điện đàm và gặp gỡ cấp bộ trưởng hầu như không còn, khiến vai trò truyền đạt lập trường của chính phủ qua các kênh ngoại giao càng quan trọng.
Lynne Tracy rời Moskva năm 2025 với cảm nhận đã hoàn thành mục tiêu cốt lõi: duy trì hoạt động của Đại sứ quán Mỹ. Bà nhấn mạnh nỗ lực giữ cầu nối giữa người dân Mỹ và Nga, tin rằng khi quan hệ chính phủ có cơ hội cải thiện, các mối liên hệ giữa con người sẽ giúp quá trình ấy diễn ra nhanh hơn.