Gần bốn năm sau xung đột tại Ukraine, châu Âu đã giảm phụ thuộc vào uranium Nga nhưng nguồn này vẫn đáp ứng gần 1/4 nhu cầu do giá rẻ. Tập đoàn làm giàu uranium Urenco (Urenco) và nhà sản xuất Orano (Orano) mở rộng công suất để đáp ứng làn sóng hạt nhân trở lại ở Bắc Mỹ và châu Âu, song phần lớn công suất mới đã được các công ty Mỹ đặt trước khi lệnh cấm nhập uranium Nga có hiệu lực toàn phần vào 2028. Thiếu một kế hoạch dừng nhập khẩu rõ ràng có thể khiến EU lệ thuộc vào nhiên liệu của Nga trong nhiều thập kỷ, kéo theo rủi ro chiến lược.

Nga giữ vai trò chi phối trong khâu làm giàu, khi tập đoàn hạt nhân quốc doanh Rosatom (Rosatom) kiểm soát khoảng 44% công suất toàn cầu, theo Hiệp hội Năng lượng Nguyên tử Thế giới (World Nuclear Association). CEO Urenco Boris Schucht cho rằng Moskva dùng làm giàu uranium như công cụ địa chính trị, tương tự cách Trung Quốc nắm đất hiếm. Uranium làm giàu được tạo ra bằng cách chuyển quặng thành khí và tăng tỷ lệ đồng vị U-235, thành phần thiết yếu cho nhiên liệu lò phản ứng.

Châu Âu chưa có khuôn khổ pháp lý tương tự Mỹ, nơi chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden cấm nhập uranium Nga từ 2024 và cấp miễn trừ đến 2028. Ủy ban châu Âu (European Commission) từng định đề xuất cấm nhiên liệu và công nghệ hạt nhân của Nga, nhưng tiến trình bị trì hoãn vì nội bộ chính trị, trong đó lo ngại phản đối từ Hungary và Slovakia vốn đang xây dựng nhà máy theo thiết kế Rosatom, và một số nước khác kỳ vọng cơ hội hòa bình.

Các nước đi theo nhiều hướng: Thụy Điển đã bỏ hoàn toàn uranium Nga, trong khi nhiều nước vẫn nhập gần mức trước 2022. Hungary tiếp tục xây dựng nhà máy mới với Rosatom; cùng với Slovakia và Cộng hòa Séc đã tích trữ thanh nhiên liệu cho các lò phản ứng kiểu Liên Xô. Năm 2024, EU lấy khoảng 23% nhu cầu làm giàu từ Nga, tương đương 2,5 triệu SWU. Chuyên gia Ben McWilliams từ viện nghiên cứu Bruegel (Bruegel) cảnh báo khó có thể thay thế ngay do cần thời gian xây dựng năng lực mới.

Orano đầu tư 1,7 tỷ EUR để tăng khoảng 30% công suất tại Tricastin ở miền Nam Pháp, trong đó 400 triệu EUR do Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (European Investment Bank) hỗ trợ; quy trình sử dụng uranium hexafluoride cho máy ly tâm tách U-235. Urenco mở rộng cơ sở ở Hà Lan và cho biết với dự án đã cam kết và nguồn dự trữ, châu Âu và Mỹ có thể tự đáp ứng không cần nhập từ Nga. Orano còn nhận 900 triệu EUR từ Bộ Năng lượng Mỹ (Department of Energy) để xây nhà máy làm giàu trị giá 5 tỷ EUR tại Tennessee, dự kiến vận hành năm 2032; tổng cộng khoảng 5 triệu SWU công suất mới chỉ xuất hiện sau 2032.

Tại Mỹ, nhập khẩu làm giàu từ Nga khoảng 3 triệu SWU, chiếm gần 1/4 tổng nhập, dự kiến giảm khi lệnh cấm có hiệu lực. Tuy vậy, các công ty nhiên liệu hạt nhân vẫn thận trọng với đầu tư lớn nếu thiếu hợp đồng ổn định, nhất là sau cú sốc Fukushima 2011 và giai đoạn khí đá phiến bùng nổ khiến nhu cầu hạt nhân suy giảm.

Bài toán thay Nga không đơn giản khi phần lớn uranium khai thác từ Kazakhstan vẫn chảy vào Nga và Trung Quốc, còn mở mỏ mới mất nhiều năm. Nga hiện có lợi thế chi phí thấp. Nhiều nhà vận hành lò phản ứng cân nhắc khả năng “trở lại bình thường” với nguồn Nga nếu đạt hòa bình, nên chần chừ ký hợp đồng dài hạn với Orano và Urenco dù giá của họ cao hơn.