Tóm tắt
Trong xung đột bùng nổ từ 2/2022, Nga liên tiếp mất oanh tạc cơ chiến lược Tu-95, một biểu tượng sức mạnh không quân và trụ cột răn đe hạt nhân, mang mật danh 'Bear' theo Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Loại máy bay hạng nặng tầm xa này thuộc nhóm tài sản quân sự khó thay thế nhất của Moscow.
Tupolev chế tạo Tu-95 đầu tiên năm 1952, sản xuất loạt từ 1956; dây chuyền được khởi động lại năm 1981 với biến thể Tu-95MS tối ưu mang tên lửa hành trình và chấm dứt hoàn toàn năm 1992. Trước chiến sự, Nga duy trì khoảng 58 chiếc Tu-95MS trong biên chế.
Theo Oryx, Ukraine đã phá hủy ít nhất 8 và làm hư hại 3 chiếc Tu-95MS, tương đương khoảng 18% phi đội. Đáng chú ý, 8 chiếc bị phá hủy trong Chiến dịch Mạng Nhện tháng 6/2025; đến 7/2026, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) dùng UAV tầm xa bay khoảng 800 km tập kích căn cứ Engels ở Saratov, gây hư hại nặng ít nhất một máy bay, phần đuôi bị phá hủy. Mỗi khung thân bị loại làm giảm khả năng Nga phóng loạt tên lửa hành trình vào Ukraine.
Moscow tuyên bố sẽ sửa chữa các khung thân hư hại, nhưng việc phục hồi năng lực không đơn giản. Khác với B-52 Stratofortress của Mỹ, thách thức lớn là Tu-95 đã ngừng sản xuất từ 1992; biến thể Tu-95MS cũng chỉ có khoảng 88 chiếc được chế tạo giai đoạn 1982–1992. Nga không thể dễ dàng mở lại dây chuyền cũ, nên việc sửa chữa trở thành then chốt, còn tái sản xuất toàn bộ gần như bất khả trong ngắn hạn.
Khả năng duy trì bị hạn chế bởi phụ tùng và nhân lực kỹ thuật chuyên biệt ngày càng khan hiếm. Nga thiếu hệ thống lưu trữ máy bay quy mô lớn kiểu bãi bảo quản như ở Arizona; khí hậu, hạ tầng và nguồn lực tài chính cản trở bảo quản dài hạn. Vì thế, mỗi chiếc Tu-95 bị phá hủy không chỉ giảm số lượng sẵn sàng chiến đấu mà còn làm khó bài toán duy trì lâu dài.
Dù được thiết kế từ thời Chiến tranh Lạnh, Tu-95 vẫn hữu dụng nhờ tầm bay xa và khả năng phóng vũ khí từ ngoài vùng phòng không dày đặc, nên thường xuyên được Nga dùng cho các đòn tấn công tầm xa vào Ukraine. Tổn thất vì vậy vượt xa con số thống kê đơn thuần, trong khi việc thay thế nhanh là bất khả với một dòng máy bay đã dừng sản xuất hơn ba thập niên. Ảnh vệ tinh gần đây còn cho thấy một Tu-95 bị phá hủy tại Engels sau đợt tập kích bằng UAV.
Tupolev chế tạo Tu-95 đầu tiên năm 1952, sản xuất loạt từ 1956; dây chuyền được khởi động lại năm 1981 với biến thể Tu-95MS tối ưu mang tên lửa hành trình và chấm dứt hoàn toàn năm 1992. Trước chiến sự, Nga duy trì khoảng 58 chiếc Tu-95MS trong biên chế.
Theo Oryx, Ukraine đã phá hủy ít nhất 8 và làm hư hại 3 chiếc Tu-95MS, tương đương khoảng 18% phi đội. Đáng chú ý, 8 chiếc bị phá hủy trong Chiến dịch Mạng Nhện tháng 6/2025; đến 7/2026, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) dùng UAV tầm xa bay khoảng 800 km tập kích căn cứ Engels ở Saratov, gây hư hại nặng ít nhất một máy bay, phần đuôi bị phá hủy. Mỗi khung thân bị loại làm giảm khả năng Nga phóng loạt tên lửa hành trình vào Ukraine.
Moscow tuyên bố sẽ sửa chữa các khung thân hư hại, nhưng việc phục hồi năng lực không đơn giản. Khác với B-52 Stratofortress của Mỹ, thách thức lớn là Tu-95 đã ngừng sản xuất từ 1992; biến thể Tu-95MS cũng chỉ có khoảng 88 chiếc được chế tạo giai đoạn 1982–1992. Nga không thể dễ dàng mở lại dây chuyền cũ, nên việc sửa chữa trở thành then chốt, còn tái sản xuất toàn bộ gần như bất khả trong ngắn hạn.
Khả năng duy trì bị hạn chế bởi phụ tùng và nhân lực kỹ thuật chuyên biệt ngày càng khan hiếm. Nga thiếu hệ thống lưu trữ máy bay quy mô lớn kiểu bãi bảo quản như ở Arizona; khí hậu, hạ tầng và nguồn lực tài chính cản trở bảo quản dài hạn. Vì thế, mỗi chiếc Tu-95 bị phá hủy không chỉ giảm số lượng sẵn sàng chiến đấu mà còn làm khó bài toán duy trì lâu dài.
Dù được thiết kế từ thời Chiến tranh Lạnh, Tu-95 vẫn hữu dụng nhờ tầm bay xa và khả năng phóng vũ khí từ ngoài vùng phòng không dày đặc, nên thường xuyên được Nga dùng cho các đòn tấn công tầm xa vào Ukraine. Tổn thất vì vậy vượt xa con số thống kê đơn thuần, trong khi việc thay thế nhanh là bất khả với một dòng máy bay đã dừng sản xuất hơn ba thập niên. Ảnh vệ tinh gần đây còn cho thấy một Tu-95 bị phá hủy tại Engels sau đợt tập kích bằng UAV.
