Quyết định của Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki tước Huân chương Đại Bạch Ưng (Řád bílé orlice) trao cho Volodymyr Zelensky năm 2023 bởi Andrzej Duda đã châm ngòi phản ứng từ Kyiv. Chánh văn phòng tổng thống Ukraine Kyrylo Budanov và đại sứ tại Warszawa Vasyl Bodnar tuyên bố sẽ trả lại các Huân chương Công trạng Cộng hòa Ba Lan (Řád za zásluhy Polské republiky) họ từng nhận.

Trung tâm tranh cãi là sắc lệnh của Zelensky phong cho một đơn vị đặc nhiệm Ukraine danh xưng “Anh hùng Quân đội Nổi dậy Ukraine (Ukrajinská povstalecká armáda, UPA)”. Ở Ba Lan, UPA gắn với các vụ thảm sát người Ba Lan thời Thế chiến II, gây phẫn nộ. Thủ tướng Donald Tusk cảnh báo mâu thuẫn này làm lợi cho Vladimir Putin và kêu gọi các tổng thống hạ nhiệt căng thẳng vì “tuyến đầu ở nơi khác”.

Nawrocki nhấn mạnh không thể quên lịch sử và phẩm giá các nạn nhân. Cổng thông tin Onet lưu ý quyết định của ông cần chữ ký đồng thuận của thủ tướng mới có hiệu lực. Ngoại trưởng Ukraine Andrij Sybiha gọi đây là sai lầm chiến lược, nói chỉ Moskva hưởng lợi và cho biết sẽ sớm trả lại Huân chương Công trạng Cộng hòa Ba Lan ông nhận năm 2022.

Budanov, người được trao Huân chương Công trạng Cộng hòa Ba Lan hạng Thập tự Sĩ quan năm 2024, nói Ukraine không dạy nước khác cách giảng lịch sử và giữ quyền về ký ức, phẩm giá dân tộc. Ông đặt câu hỏi vì sao đến nay Huân chương Đại Bạch Ưng vẫn chưa bị thu hồi từ Benito Mussolini, đồng minh của Adolf Hitler.

Đại sứ Vasyl Bodnar viết trên Facebook rằng ông hiểu cảm xúc của người Ba Lan nhưng không thể đồng ý việc tước huân chương cao quý khỏi Zelensky, người bạn của Ba Lan và là tổng thống một quốc gia đang bảo vệ châu Âu trước Nga. Trong hoàn cảnh này, ông buộc phải trả lại Huân chương Công trạng Cộng hòa Ba Lan hạng Thập tự Hiệp sĩ.

Từ đầu tháng 6, cuộc tranh luận về việc tước huân chương của Zelensky đã diễn ra ở Ba Lan. Hội đồng Huân chương Đại Bạch Ưng (Kapitula Řádu Bílého orla) nhóm họp, thảo luận cả khả năng thu hồi. Bộ trưởng Ngoại giao Radosław Sikorski nhắc rằng từng có người như Benito Mussolini được trao huân chương và gợi ý nếu thu hồi, nên bắt đầu từ các nhân vật như Nữ hoàng Ekaterina, Mussolini hay Macierewicz.

Sikorski cảnh báo Moskva là bên có thể thắng trong “cuộc chiến lịch sử–huân chương” này và chỉ ra rằng Nga hoan nghênh quyết định tước huân chương. Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga (ruská bezpečnostní rada) Dmitrij Medveděv dùng lời lẽ miệt thị Zelensky trên X, ám chỉ Huân chương Chữ thập Sắt của Đức Quốc xã. Chữ thập Sắt bị ngừng trao sau Thế chiến II; hạng cao nhất của Rytířský kříž Železného kříže thực tế chỉ phi công Hans-Ulrich Rudel từng nhận.

Dù Ba Lan là một trong những nước ủng hộ Ukraine mạnh mẽ từ khi Nga xâm lược năm 2022, quan hệ song phương chịu sức nặng lịch sử, đặc biệt là thảm sát Volyn 1943–1944 khiến ước tính 50.000–100.000 người Ba Lan thiệt mạng, cùng một số người Nga, Do Thái, Armenia và Séc. Phía Ukraine nhắc lại các vụ thảm sát dân thường trong đòn trả đũa của Quân đội Quốc gia Ba Lan (Zemská armáda), làm tới 20.000 người Ukraine thiệt mạng.