Iran khẳng định ưu tiên ngoại giao nhưng để ngỏ lựa chọn quân sự nếu đàm phán thất bại. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cảnh báo hệ quả có thể vượt ra ngoài khu vực, với các đòn đáp trả mạnh và “không thể tưởng tượng”.

Tehran theo đuổi răn đe bằng khả năng phong tỏa eo Hormuz và làm gián đoạn eo Bab al-Mandeb thông qua Houthi, hai tuyến huyết mạch của thương mại và năng lượng toàn cầu. Năm 2023 hơn 10% dầu thô vận chuyển đường biển qua Bab al-Mandeb; bất ổn năm 2024 đã khiến dòng dầu giảm 50% và LNG gần như bằng 0. Ông Umud Shokri, giảng viên tại Đại học George Mason (George Mason University), dự báo khủng hoảng kép có thể đẩy giá dầu, cước vận tải và lạm phát toàn cầu tăng.

Tuy nhiên, Bab al-Mandeb không do Iran kiểm soát trực tiếp, nên phong tỏa kéo dài dễ kích hoạt phản ứng quốc tế. Kịch bản thực tế hơn là không “đóng cửa” hoàn toàn mà nâng rủi ro an ninh, khiến vận tải thương mại quá tốn kém hoặc rủi ro.

Nếu Mỹ tập kích nhà máy lọc dầu, cơ sở hạ tầng và nhà máy điện của Iran, Tehran có thể mở rộng xung đột khắp vùng Vịnh. Thành viên Ủy ban an ninh quốc gia Iran Ahmad Bakhshayesh Ardestan nói Iran sẽ trả đũa bằng cách đánh vào giếng dầu của các quốc gia vùng Vịnh, leo thang so với các đợt trước chủ yếu nhắm vào nhà máy lọc dầu và đường ống.

Đầu tháng 5, kênh Telegram liên kết IRGC đăng ảnh vệ tinh được cho là máy bay Mỹ tại sân bay Chania trên đảo Crete, dù CNN chưa xác minh. Cùng với đe dọa mở rộng mục tiêu “ra ngoài khu vực”, khả năng trả đũa tầm xa được nêu lên. Trong 40 ngày giao tranh với Mỹ và Israel, Iran thể hiện tầm bắn tên lửa đạn đạo; tháng 3 được cho đã phóng hai tên lửa tầm trung vào Diego Garcia cách 3.200 km.

Theo chuyên gia Farzin Nadimi từ Viện Washington, nếu Tehran thử tên lửa tầm xa hướng châu Âu, mục tiêu tiềm năng gồm RAF Fairford, RAF Lakenheath ở Anh và trung tâm hậu cần, viễn thông Ramstein ở Đức. Ông nhấn mạnh kịch bản này chỉ xảy ra khi leo thang đến mức cao nhất; khu vực Địa Trung Hải cũng nằm trong khả năng tiếp cận.

Ông Nadimi cũng dự báo Iran có thể tung loạt UAV tinh vi phối hợp bằng trí tuệ nhân tạo, liên lạc để điều chỉnh đường bay và tốc độ, né gây nhiễu và phòng không. Tehran có thể nâng cấp tên lửa hành trình đạt tốc độ siêu thanh để vượt qua đánh chặn, đồng thời gây nhiễu các vệ tinh liên lạc và trinh sát quân sự.