Tại một họp báo bất thường ở văn phòng chính phủ, Robert Fico cùng một nhóm bộ trưởng và quan chức kêu gọi tổng công tố Maroš Žilinka từ chức, coi ông là trở ngại cho việc khôi phục niềm tin vào nhà nước pháp quyền. Việc các “đại diện nhà nước” công khai nghi ngờ Viện Công tố Tối cao (Generálna prokuratúra) bị đánh giá là không phù hợp, bởi cơ quan này chịu sự giám sát của Hội đồng Quốc gia Slovakia (Národná rada), không phải theo ý kiến của các chính trị gia.

Fico còn nhắn rằng nếu Žilinka không rời ghế, liên minh cầm quyền sẽ chuẩn bị một cải cách sâu rộng ngành công tố. Dù luật hiện hành không cho phép cách chức tổng công tố, Quốc hội có thể đổi luật; khó có khả năng sửa theo hướng cho phép bãi nhiệm tùy tiện vì xung đột với nguyên tắc kỳ vọng hợp pháp và có thể bị Ủy ban châu Âu phản ứng. Kịch bản dễ xảy ra hơn là làm suy yếu vị thế và thẩm quyền của Žilinka hoặc của cơ quan công tố trong tố tụng hình sự, nhất là khi trước đó chính quyền đã giải thể Cơ quan Công tố viên Đặc biệt (Úrad špeciálnej prokuratúry).

Fico phàn nàn rằng cơ quan công tố không lên án “lạm dụng luật hình sự” giai đoạn 2020–2023 đối với Smer – Slovenská sociálna demokracia. Thực tế, Generálna prokuratúra đã hủy cáo buộc đối với Peter Kažimír, Peter Brhel, Tibor Gašpar, Norbert Bödör, cũng như Robert Kaliňák và chính Fico, thậm chí dừng điều tra trong một số vụ. Dù vậy, Fico vẫn chỉ trích cơ quan công tố “làm quá” với các nhân sự Smer và “giúp phe đối lập” trong các vụ điểm xét nghiệm lưu động hay tặng vật tư quân sự cho Ukraina, từ việc thả một bị can đến thay kiểm sát viên giám sát.

Giọt nước tràn ly theo Fico là vụ cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Slovakia (Slovenská informačná služba) Vladimír Pčolinský, khi các công tố viên Daniel Lipšic và Peter Kysel bị cho là “tra tấn tố tụng” và giấu chứng cứ gỡ tội. Tuy nhiên, tài liệu bị coi là “chứng cứ bị giấu” thực chất là biên bản đã được cựu phó lãnh đạo SIS Boris Beňa trình bày tại tòa và nêu trên truyền thông; Pčolinský cũng đã được tuyên vô tội sơ thẩm, còn trước đó cáo buộc từng bị hủy theo điều 363. Bất chấp vậy, Fico lại khẳng định Žilinka bị các công tố viên từ cơ quan đặc biệt, nhất là Lipšic và có lẽ cả Kysel, “kiểm soát”.

Những dữ kiện công khai đi ngược với nhận định đó: tại Tòa án Tối cao Slovakia (Najvyšší súd), quy trình kỷ luật do Žilinka khởi xướng nhằm yêu cầu giáng chức Lipšic vừa khép lại, còn Lipšic gọi đây là sự trả đũa. Generálna prokuratúra từng rút vụ Pčolinský khỏi tay Kysel vì nghi ngờ lạm quyền; Žilinka cũng từ chối bổ nhiệm Kysel làm phó công tố viên đặc biệt dù ông này trúng tuyển và đã nộp hai kiến nghị kỷ luật với Kysel trong năm 2021.

Diễn biến cho thấy phát biểu trước đó của Robert Kaliňák về việc nên bầu tổng công tố mới ngay trong nhiệm kỳ này là một ý đồ nghiêm túc. Peter Pellegrini đã phủ quyết chế độ đãi ngộ cho tổng công tố, chặn khả năng “nghỉ hưu sớm” êm thấm cho Žilinka; Fico từng nói để chính phủ sau bầu tổng công tố, dù nhiệm kỳ của Žilinka kéo dài đến 12/2027. Nỗ lực chọn người kế nhiệm sớm nhằm phòng khi Smer mất quyền lực, nhất là khi những động thái gần đây cho thấy Žilinka không đứng cùng phía như một số người từng kỳ vọng.

Nếu kỳ vọng Žilinka cân nhắc “lập luận” rồi tự rời ghế, Fico đã tính sai. Ông đụng vào điều mà Žilinka nhạy cảm nhất: thẩm quyền và uy tín của một cơ quan hiến định. Phản ứng ngay sau đó, Žilinka cáo buộc Fico và Smer muốn khống chế Generálna prokuratúra để “liệu” một số vụ án; phát biểu này có trọng lượng cả với cử tri Smer. Ông tuyên bố không từ chức, và việc biến ông thành đối thủ có thể nguy hiểm cho Smer, bởi chỉ cần kiên trì tuân thủ luật và giám sát thực thi pháp luật, Žilinka cũng đủ gây khó cho liên minh cầm quyền.