Tóm tắt
Quốc hội (Parlament) Hungary bầu Baka András, cựu Chủ tịch Tòa án Tối cao (Najvyšší súd), làm tổng thống với 140 phiếu thuận và 6 phiếu chống; ông sẽ nhậm chức ngày 19/8. Ông được đảng Tisza (Tisza) của Péter Magyar đề cử. Trước đây, ông xung đột với chính phủ Viktor Orbán và bị đa số Fidesz (Fidesz) năm 2011 buộc rời chức; năm 2016 Tòa án Nhân quyền châu Âu (Európsky súd pre ľudské práva) kết luận quyền của ông bị xâm phạm.
Bối cảnh là sự thay đổi lớn tại Hungary khi Fidesz thất bại sau nhiều năm cầm quyền, còn Péter Magyar lập chính phủ cùng đa số Tisza. Việc thay tổng thống gặp bế tắc vì Tamás Sulyok, do quốc hội trước bầu, không muốn từ chức, nói sẽ chờ ý kiến Ủy ban Venice (Benátska komisia) và khẳng định Hiến pháp (Ústava) đã quy định rõ điều kiện thực hiện chức vụ.
Đa số Tisza sau đó thông qua sửa đổi Hiến pháp gây tranh cãi, cho phép chấm dứt nhiệm kỳ tổng thống đương nhiệm. Fidesz gọi đây là bước đi tùy tiện, không chính danh và tẩy chay cuộc bỏ phiếu. Cuối cùng Sulyok ký thông qua sửa đổi, nhiệm kỳ của ông kết thúc và quyền hạn tạm thời chuyển cho Chủ tịch Quốc hội (predsedníčka parlamentu) Forsthoffer Ágnes. Đây là diễn biến chưa từng có kể từ sau khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ.
Trong quá trình tìm ứng viên, kỳ thủ huyền thoại Polgár Judit được 16 nhân vật trong giới khoa học, văn hóa và thể thao đề cử; bà gặp Magyar, người xem bà có thể hàn gắn xã hội, nhưng bà từ chối vì không đủ sức gánh trách nhiệm lịch sử. Magyar sau đó trao đổi với các ứng viên khác gồm sử gia Romsics Ignác, luật sư Fülöp Botond (Vidéki prókátor) và Baka András. Tisza làm việc với tổng cộng 10 người, chọn ngắn danh sách 3 và phe nghị sĩ quyết định bằng bỏ phiếu kín.
Baka được bầu làm Chủ tịch Tòa án Tối cao năm 2009. Năm 2011, cải cách lớn trong ngành tư pháp đổi tên cơ quan này thành Kúria và các quy định mới khiến ông không thể tiếp tục nhiệm kỳ; trước đó ông công khai chỉ trích các thay đổi, cảnh báo rủi ro đối với tính độc lập của tư pháp.
Ông đưa vụ việc lên Tòa án Nhân quyền châu Âu và năm 2016 tòa kết luận Hungary vi phạm quyền của ông do việc bãi nhiệm sớm gắn với các phát biểu chỉ trích chính sách tư pháp của chính phủ. Trước đó, Baka là thẩm phán của Tòa án Nhân quyền châu Âu giai đoạn 1991–2008, nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học Hungary (Maďarská akadémia vied) về quyền con người và quyền của các nhóm thiểu số, và từng làm nghị sĩ 1990–1991 cho Diễn đàn Dân chủ Hungary (Maďarské demokratické fórum) nhưng không gia nhập đảng.
Bối cảnh là sự thay đổi lớn tại Hungary khi Fidesz thất bại sau nhiều năm cầm quyền, còn Péter Magyar lập chính phủ cùng đa số Tisza. Việc thay tổng thống gặp bế tắc vì Tamás Sulyok, do quốc hội trước bầu, không muốn từ chức, nói sẽ chờ ý kiến Ủy ban Venice (Benátska komisia) và khẳng định Hiến pháp (Ústava) đã quy định rõ điều kiện thực hiện chức vụ.
Đa số Tisza sau đó thông qua sửa đổi Hiến pháp gây tranh cãi, cho phép chấm dứt nhiệm kỳ tổng thống đương nhiệm. Fidesz gọi đây là bước đi tùy tiện, không chính danh và tẩy chay cuộc bỏ phiếu. Cuối cùng Sulyok ký thông qua sửa đổi, nhiệm kỳ của ông kết thúc và quyền hạn tạm thời chuyển cho Chủ tịch Quốc hội (predsedníčka parlamentu) Forsthoffer Ágnes. Đây là diễn biến chưa từng có kể từ sau khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ.
Trong quá trình tìm ứng viên, kỳ thủ huyền thoại Polgár Judit được 16 nhân vật trong giới khoa học, văn hóa và thể thao đề cử; bà gặp Magyar, người xem bà có thể hàn gắn xã hội, nhưng bà từ chối vì không đủ sức gánh trách nhiệm lịch sử. Magyar sau đó trao đổi với các ứng viên khác gồm sử gia Romsics Ignác, luật sư Fülöp Botond (Vidéki prókátor) và Baka András. Tisza làm việc với tổng cộng 10 người, chọn ngắn danh sách 3 và phe nghị sĩ quyết định bằng bỏ phiếu kín.
Baka được bầu làm Chủ tịch Tòa án Tối cao năm 2009. Năm 2011, cải cách lớn trong ngành tư pháp đổi tên cơ quan này thành Kúria và các quy định mới khiến ông không thể tiếp tục nhiệm kỳ; trước đó ông công khai chỉ trích các thay đổi, cảnh báo rủi ro đối với tính độc lập của tư pháp.
Ông đưa vụ việc lên Tòa án Nhân quyền châu Âu và năm 2016 tòa kết luận Hungary vi phạm quyền của ông do việc bãi nhiệm sớm gắn với các phát biểu chỉ trích chính sách tư pháp của chính phủ. Trước đó, Baka là thẩm phán của Tòa án Nhân quyền châu Âu giai đoạn 1991–2008, nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học Hungary (Maďarská akadémia vied) về quyền con người và quyền của các nhóm thiểu số, và từng làm nghị sĩ 1990–1991 cho Diễn đàn Dân chủ Hungary (Maďarské demokratické fórum) nhưng không gia nhập đảng.
