Một thư ngỏ của 22 nguyên thủ và lãnh đạo chính phủ châu Âu, trong đó có Friedrich Merz, gia tăng sức ép lên Tây Ban Nha sau làn sóng hàng chục nghìn người vượt sang Ceuta. Madrid khẳng định phần lớn người tới Ceuta đã quay lại Maroc, song cuộc khủng hoảng vẫn gây rạn nứt chính trị ở cấp độ EU.

Bức thư bày tỏ lo ngại sâu sắc và cho rằng các quyết định gần đây của Tây Ban Nha phát đi tín hiệu khuyến khích di cư, đặc biệt là kế hoạch hợp pháp hóa khoảng 500.000 người nhập cư không giấy tờ. Dù biện pháp chỉ nhằm vào người xin tị nạn nộp hồ sơ trước cuối năm 2025, các lãnh đạo cảnh báo không thể để các đợt vượt biên ồ ạt hay đe dọa kiểu “lai ghép” tạo ấn tượng việc vào EU trái phép là khả dĩ.

Thư ngỏ cũng liên hệ làn sóng đổ vào Ceuta với phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha (Oberster Gerichtshof) hạn chế việc đẩy trả ngay, yêu cầu thẩm định cá nhân với người tới bằng đường biển. Văn bản được gửi tới Chủ tịch Hội đồng châu Âu (Europäischer Rat) António Costa, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (Europäische Kommission) Ursula von der Leyen và Thủ tướng Ireland Micheál Martin, quốc gia đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng Liên minh châu Âu (Rat der Europäischen Union). Sáng kiến do Giorgia Meloni và Mette Frederiksen khởi xướng; Tây Ban Nha, Ireland, Pháp, Luxembourg và Bồ Đào Nha không ký.

Các lãnh đạo kêu gọi họp trực tuyến khẩn cấp bộ trưởng nội vụ EU. Thủ tướng Pedro Sánchez cũng đề nghị một phiên họp đặc biệt và trong thư gửi Micheál Martin đã chỉ trích phản ứng của một số nước thành viên là dựa trên định kiến, sai lệch thông tin và đi ngược luật pháp châu Âu lẫn nguyên tắc đoàn kết, cảnh báo EU không thể chấp nhận một phản ứng ích kỷ và chia rẽ.

Từ đầu tuần, khoảng 60.000 người vượt biên vào Ceuta bằng đường bộ hoặc đường biển; ít nhất 67 người thiệt mạng, chủ yếu do đuối nước, theo RTVE dẫn Bộ Nội vụ. Madrid nói “gần như tất cả” đã quay lại Maroc, được báo chí độc lập xác nhận; Ủy viên phụ trách di cư của EU Magnus Brunner cho biết không ai vượt tới lục địa EU. Ngoại trưởng José Manuel Albares nhấn mạnh từ Ceuta không thể di chuyển không kiểm soát vào đất liền Tây Ban Nha; Ceuta không thuộc chế độ tự do đi lại như phần còn lại của Schengen.

Làn sóng chỉ trích dữ dội từ các chính trị gia hữu khuynh ở châu Âu và Mỹ nhắm vào Madrid; Giorgia Meloni gọi hình ảnh từ Ceuta là “gây sốc” và nêu khả năng đình chỉ hợp tác Schengen với Tây Ban Nha. Italy đã tái lập kiểm soát với các chuyến bay và tàu từ Tây Ban Nha trong một tháng; lãnh đạo Đan Mạch, Thụy Điển, Phần Lan, Cộng hòa Séc và Áo ủng hộ ý tưởng đình chỉ Schengen. Madrid gọi các đe dọa loại Tây Ban Nha khỏi Schengen là “mị dân”.

Để kiểm soát tình hình, Tây Ban Nha điều 60 binh sĩ và 200 đặc nhiệm cảnh sát tới Ceuta, lần đầu quân đội hỗ trợ biên giới tại đây từ năm 2021. Ở biên giới Maroc–Melilla, xảy ra đụng độ với ném đá và hơi cay; chưa rõ có ai vượt sang Melilla hay không. Ceuta và Melilla là hai cửa ngõ biên giới đất liền duy nhất của Liên minh châu Âu với châu Phi.

Diễn biến gợi nhớ tháng 5/2021 khi khoảng 10.000 thanh niên vào Ceuta giữa khủng hoảng ngoại giao vì Madrid tiếp nhận Brahim Ghali của Polisario điều trị y tế, khiến Maroc nới lỏng kiểm soát biên giới. Lần này được coi là ngoại lệ: La Repubblica nêu năm 2025 chỉ sáu người vượt được vào Ceuta, và tới 15/7 năm nay là con số không. El País và các nguồn khác quy nguyên nhân cho tin đồn ở Maroc về việc vào Tây Ban Nha dễ dàng cùng sự thụ động thấy rõ của lực lượng an ninh Maroc; chuyên gia Ruth Ferrero-Turrión nhận định kịch bản này khó xảy ra nếu không có sự buông lỏng nói trên.