Thủ tướng Đức Friedrich Merz công khai chỉ trích chiến lược của Washington trong xung đột với Iran, cho rằng Mỹ không biết cách kết thúc chiến tranh như từng vấp ở Iraq và Afghanistan. Ông nhận định Iran thương lượng khéo, khiến Mỹ bị lãnh đạo Tehran và Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (Revoluční gardy) làm bẽ mặt, và tuyên bố châu Âu sẽ tự theo đuổi kênh đàm phán với Iran.

Lập trường của Merz hòa vào làn sóng phê phán Mỹ lan rộng tại Pháp, Tây Ban Nha, Italy và cả Anh. Nhiều chuyên gia coi phát biểu của Keir Starmer phản đối can dự sâu hơn và phong tỏa cảng Iran là cú sốc lớn nhất cho quan hệ Anh–Mỹ từ sau Thế chiến II, buộc Vua Charles III phải “xoa dịu” trong chuyến thăm chính thức Hoa Kỳ.

Giới lãnh đạo Liên minh châu Âu lo ngại bế tắc ngày càng rõ và cú sốc kinh tế do ách tắc Eo biển Hormuz sẽ kéo dài. Giá dầu khí leo thang đe dọa tăng trưởng, trong khi kinh tế Đức phụ thuộc chuỗi cung ứng và chịu nhiều yếu kém cấu trúc; các viện kinh tế Đức hạ ước tính tăng trưởng tiềm năng từ 0,5% xuống 0,1%.

Từ năm sau nữa, EU còn phải trả khoảng 25 tỷ EUR mỗi năm cho khoản nợ chung thời đại dịch, làm dư địa tài khóa thu hẹp. Kịch bản đình trệ vì Iran có thể làm suy yếu các đảng truyền thống và mở đường cho cánh hữu: Pháp có nguy cơ để Jordan Bardella tiến vào Điện Élysée, còn Sự lựa chọn vì nước Đức (Alternativa pro Německo) kỳ vọng thắng ở Sachsen-Anhalt và đã tạo thế “tiền đồn” 20% tại miền tây Đức.

Nghịch lý là chiến dịch của Mỹ chống Iran có thể vô tình thúc đẩy đúng mục tiêu mà chiến lược an ninh của Donald Trump theo đuổi: tái định hình châu Âu thông qua các “đảng yêu nước” đối lập với các chính phủ trung dung hiện nay.

Trước câu hỏi châu Âu có thể đối phó hiệu quả ra sao, Merz nói tại cuộc họp của Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo/Liên minh Xã hội Cơ đốc giáo (CDU/CSU) ở Quốc hội Liên bang (Bundestag) rằng châu Âu sẽ tìm giải pháp ngoại giao riêng, vẫn phối hợp với Washington nhưng có “hình dung châu Âu” độc lập. Tuy vậy, sự khó lường của Trump khiến triển vọng này dễ trượt thành một “liên minh tự nguyện” yếu thế và thiếu sức nặng.