Vào 18:32 giờ Washington, Donald Trump đăng trên mạng xã hội rằng Hoa Kỳ và Iran đã tiến rất xa hướng tới một thỏa thuận hòa bình ‘dứt khoát’ và ông chấp thuận ngừng bắn 2 tuần để đàm phán, sát hạn 20:00 EDT (00:00 GMT thứ Tư) trước khi Hoa Kỳ sẽ đánh lớn vào hạ tầng năng lượng và giao thông Iran. Đổi lại, Iran phải ngừng thù địch và mở hoàn toàn eo biển Hormuz cho tàu thương mại, dù vẫn khẳng định quyền kiểm soát khu vực này.

Thỏa thuận giúp Trump thoát khỏi thế tiến thoái lưỡng nan giữa leo thang với đe dọa ‘cả một nền văn minh sẽ chết tối nay’ hoặc lùi bước làm suy yếu uy tín. Hai bên sẽ đàm phán trong 2 tuần, tạo khoảng lặng tạm thời. Thị trường phản ứng tích cực: giá dầu tụt dưới 100 USD/thùng và hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ tăng mạnh, đem lại cảm giác lạc quan thận trọng.

Diễn biến này diễn ra sau tuyên bố đe dọa chưa từng có của Trump, chỉ hai ngày sau một thông điệp tương tự trên Truth Social, gây sốc vì mức độ gay gắt hiếm thấy với một tổng thống Mỹ hiện đại. Chưa rõ liệu lời đe nẹt đã buộc Iran nhượng bộ, nhưng phát ngôn đó có nguy cơ làm thay đổi cách thế giới nhìn Hoa Kỳ, khi một quốc gia từng tự coi là lực lượng ổn định nay làm rung chuyển trật tự quốc tế và phá vỡ chuẩn mực trên trường thế giới.

Phản ứng trong nước gay gắt: các nghị sĩ Đảng Dân chủ (Democratic Party) lên án, Joaquin Castro viết trên X rằng tổng thống suy giảm và không đủ năng lực lãnh đạo; Chuck Schumer, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Hoa Kỳ (US Senate), cảnh báo đảng viên Cộng hòa phải chịu trách nhiệm nếu không bỏ phiếu chấm dứt chiến tranh với Iran. Một số đảng viên Đảng Cộng hòa (Republican Party) cũng phản đối: Hạ nghị sĩ Austin Scott từ Georgia, ủy viên cao cấp của Ủy ban Quân vụ Hạ viện (House Armed Services Committee), chỉ trích phát ngôn ‘nền văn minh sẽ chết’; Thượng nghị sĩ Ron Johnson coi việc ném bom là sai lầm lớn; Hạ nghị sĩ Nathaniel Moran bác bỏ ý tưởng ‘hủy diệt cả một nền văn minh’; Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski nói đe dọa đó không thể biện hộ là đòn bẩy đàm phán. Scott còn phát biểu với Đài BBC (BBC) rằng lời lẽ này phản tác dụng.

Nhà Trắng (White House) có thể lập luận đòn bẩy đã phát huy tác dụng, khi lối thoát xung đột giúp giảm áp lực từ thăm dò sa sút, chỉ trích nội bộ và giá năng lượng cao. Trong thông điệp trên Truth Social, Trump nói Hoa Kỳ đã ‘đạt và vượt’ các mục tiêu quân sự: năng lực quân sự Iran suy giảm đáng kể và nhiều lãnh đạo cấp cao bị tiêu diệt trong các đợt không kích.

Tuy vậy, nhiều mục tiêu Mỹ nêu ra vẫn bỏ ngỏ: chưa rõ số phận uranium làm giàu, ảnh hưởng của Iran với các lực lượng ủy nhiệm như phiến quân Houthi ở Yemen vẫn tồn tại, và ngay cả khi Hormuz được mở, khả năng kiểm soát điểm nghẽn địa chính trị này của Iran nay càng hiển hiện. Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi tuyên bố sẽ dừng ‘hoạt động phòng thủ’ và cho phép quá cảnh an toàn qua Hormuz với sự phối hợp của lực lượng vũ trang Iran, đồng thời nói Hoa Kỳ chấp nhận ‘khung tổng thể’ kế hoạch 10 điểm của Tehran, gồm rút quân Mỹ khỏi khu vực, dỡ trừng phạt, bồi thường thiệt hại chiến tranh và để Iran duy trì quyền kiểm soát Hormuz.

Những điều kiện đó khó có khả năng được Trump chấp thuận, báo hiệu 2 tuần đàm phán đầy rủi ro phía trước. Trước mắt, đây là thắng lợi chính trị một phần cho Trump khi lời đe dọa mang lại kết quả tức thời, nhưng ngừng bắn chỉ là sự trì hoãn, không phải dàn xếp vĩnh viễn. Cái giá dài hạn của lời nói và hành động của tổng thống, cũng như của cuộc chiến, vẫn chưa thể đo đếm.