Trong hai tháng, Donald Trump đã thúc đẩy việc loại bỏ hai lãnh đạo đương nhiệm: Nicolás Maduro bị bắt giữ và Ali Khamenei bị tiêu diệt. Điều này đặt Vladimir Putin trước câu hỏi về rủi ro cá nhân và hệ lụy cho quan hệ mà Điện Kremlin (Kremlin) xây dựng với Tehran. Alexander Baunov từ Trung tâm Carnegie Nga - Á Âu (Centrul Carnegie Rusia Eurasia) phân tích tác động và phản ứng của Moskva.

Với Venezuela, Moskva nhượng bộ thực tế Tây Bán Cầu là “sân sau” của Mỹ: chỉ để Bộ Ngoại giao Nga (Ministerul rus de Externe) và Serghei Lavrov lên tiếng theo giọng điệu chống Mỹ, còn Putin tránh chỉ trích gay gắt. Nhưng việc Khamenei bị giết trong một nước BRICS, sau các kênh đàm phán, vượt lằn ranh chấp nhận của Nga và gợi lại tiền lệ Muammar Gaddafi năm 2011 – một bước ngoặt khiến Putin đẩy mạnh đường lối đối đầu phương Tây. Lần này, kẻ ra tay lại là Trump, người mà Putin từng trông đợi là đồng điệu về mặt ý thức hệ.

Phản ứng chính thức của Putin là lời chia buồn cứng rắn về mặt ngôn từ nhưng tránh nêu đích danh thủ phạm, không quy trách trực tiếp cho Mỹ hay Israel. Sự mập mờ này phản ánh thế kẹt: vừa phải trấn an các đối tác ở Nam Bán Cầu, vừa cố giữ “mối quan hệ đặc biệt” với Trump để bảo toàn sự trung lập hữu ích của Washington trong chiến tranh Nga–Ukraine và hy vọng về nới trừng phạt.

Kremlin nhìn nhận Iran là mục tiêu riêng rẽ của Trump, không gắn với Nga trong cùng một “trục”. Thái độ thù địch lâu năm của Trump với Iran và Khamenei độc lập với quan hệ của ông ta với Putin. Washington hiện tập trung hơn vào việc thúc đẩy “dân chủ hóa” ở các đồng minh châu Âu khi họ cản trở các đối tác ý thức hệ của Trump, hơn là truy quét các chế độ đối địch từ lâu. Vì thế, nếu Nga công khai ủng hộ Iran quá mức, rủi ro kích hoạt ác cảm cá nhân của Trump và đánh đổi lợi ích đối với Ukraine là quá lớn.

Sự kiện ám sát một nguyên thủ tại vị phá vỡ cảm thức “bất khả xâm phạm” quanh người đứng đầu nhà nước mà Nga vốn duy trì. Trong nhãn quan của Putin, có thể loại bỏ “kẻ phản bội” hay đối lập, nhưng lãnh đạo một quốc gia thù địch vẫn được bảo lưu những quy tắc bất thành văn, nhất là khi còn kênh liên lạc. Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga nhấn mạnh các đòn tấn công diễn ra “dưới vỏ bọc đàm phán được nối lại” và trái với các tín hiệu gửi Moskva, gợi liên hệ đến Venezuela – nơi tiếp xúc trực tiếp cũng không ngăn được hành động cưỡng bức.

Bài học Gaddafi lặp lại: cái bắt tay không bảo đảm an toàn; quãng đường từ ngoại giao đến trừ khử có thể rất ngắn. Nga đang tham gia các cuộc thương lượng có thể cho kết quả trái ý Trump, và với cách hành xử hiện tại của Washington, đàm phán thiếu một lệnh ngừng bắn chính thức vẫn có thể kết thúc bằng bắt giữ hay loại bỏ lãnh đạo đối phương – rồi tiếp tục dưới hỏa lực.

Hệ quả là nỗi bất an chiến lược gia tăng ở Moskva: vừa phải tính toán giữ kênh với Trump, vừa hấp thụ cú sốc chuẩn tắc khi một lãnh đạo đương nhiệm bị tiêu diệt trong “vùng ảnh hưởng” mà Nga coi trọng. Tâm thế dè chừng này báo hiệu Kremlin sẽ thận trọng hơn trước mọi quá trình đàm phán dễ biến thành cái bẫy chính trị – an ninh.