Tóm tắt
Sau khi Viktor Orbán rời vị trí, các lãnh đạo Nhóm Visegrád (Visegrádska štvorka) đồng loạt phát tín hiệu tái khởi động hợp tác. Donald Tusk kêu gọi “làm V4 vĩ đại trở lại”, Andrej Babiš khẳng định “chúng tôi là tương lai châu Âu”, Robert Fico nhấn mạnh tham vọng của 65 triệu dân muốn đồng kiến tạo quyết sách, còn Péter Magyar khơi gợi hoài niệm “đã đến lúc quay về quá khứ”.
Từ đầu tháng 5, qua bức ảnh “ba chàng lính ngự lâm” ở Yerevan tại Cộng đồng Chính trị châu Âu (Európske politické spoločenstvo), họ chờ Magyar như “người thứ tư”. Một cuộc gặp trực tiếp của V4 nối tiếp ở Brussels trước thượng đỉnh Liên minh châu Âu, đánh dấu lần hiếm hoi sau thời gian dài gián đoạn vì lập trường thân Moskva của Orbán và phần nào của Fico kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022, vốn từng khiến các cuộc điều phối V4 trước EU bị phá vỡ.
Chương trình đầy đủ được nối lại tại Gödöllő gần Budapest, lần đầu kể từ tháng 2/2024. Động lực chính gồm chiến thắng tháng 4 của Magyar và các cuộc thương lượng ngân sách 7 năm mới của Liên minh châu Âu, nơi cả bốn nước muốn tối đa hóa nguồn tiền. Bốn nước cùng thuộc Nhóm Bạn bè của Cohesion (Priatelia kohézie) gồm 16 thành viên. Dù V4 là nền tảng hữu ích cho hợp tác thực tiễn, tiến độ kết nối bắc–nam còn khiêm tốn; Magyar nêu lại dự án đường sắt cao tốc.
Chuyên gia Botond Feledy lưu ý V4 chưa bao giờ có thiết chế riêng, nên “vẻ huy hoàng quá khứ” chỉ như tinh thần thập niên 1990. Để “thực sự lớn mạnh”, V4 cần làm sâu cơ chế: hợp tác nghị viện định kỳ, tăng kết nối thực hành giữa cơ quan tố tụng và các chủ thể phi nhà nước; một ngân hàng đầu tư chung hay quỹ vốn chung có thể là bước cuối.
Đại cục địa chính trị tạm nhường chỗ cho chủ đề cụ thể, nhưng khác biệt về Ukraine và Nga vẫn chi phối lập trường từng nước: Ba Lan đang có tranh chấp lịch sử với Ukraine, Cộng hòa Séc giữ thái độ trung lập–thực dụng, Fico gặp Volodymyr Zelensky song thừa nhận còn nhiều bất đồng. Budapest gây chú ý khi chưa xác nhận mở đàm phán gia nhập với Ukraine và Moldova, đồng thời chặn công hàm chung về mở rộng gửi Hội đồng châu Âu và Ủy ban châu Âu, gợi lại cách tiếp cận thời Orbán. Theo Feledy, Magyar tạm giữ nguyên đội ngũ phụ trách nghị sự EU, ưu tiên tính liên tục.
Nhà khoa học chính trị Zsolt Gál nhận định Magyar thận trọng vì bộ máy tuyên truyền trước đây đã tác động mạnh tới dư luận về Nga–Ukraine; ưu tiên hàng đầu là hàn gắn quan hệ với EU và giải ngân eurofunds, đòi hỏi sửa luật về chống tham nhũng, pháp quyền và thiết chế, trong đó hồ sơ Ukraine là một phần. Fico nói V4 sẽ tránh chủ đề gây chia rẽ, nhưng quan hệ Slovakia–Hungary còn những điểm nhạy cảm như phát biểu “Hungary giáp chính mình” và vấn đề Sắc lệnh Beneš; cả hai có cử tri khuynh hướng dân tộc, dẫu hợp tác V4 có thể giúp tránh xung đột công khai.
Từ 1/7, Slovakia nhận chức Chủ tịch V4 trong một năm với bốn ưu tiên: tăng sức cạnh tranh của Liên minh châu Âu và lập trường chung về ngân sách mới áp dụng từ 2028; thúc đẩy chính sách mở rộng EU; đẩy mạnh hợp tác ngành thực tiễn; và tăng kết nối giữa người dân. Slovakia tiếp tục ủng hộ Quỹ Quốc tế Visegrad (Medzinárodný vyšehradský fond) đã 26 năm gắn kết cộng đồng, và dự định tổ chức thường xuyên các thượng đỉnh định dạng V4+.
Từ đầu tháng 5, qua bức ảnh “ba chàng lính ngự lâm” ở Yerevan tại Cộng đồng Chính trị châu Âu (Európske politické spoločenstvo), họ chờ Magyar như “người thứ tư”. Một cuộc gặp trực tiếp của V4 nối tiếp ở Brussels trước thượng đỉnh Liên minh châu Âu, đánh dấu lần hiếm hoi sau thời gian dài gián đoạn vì lập trường thân Moskva của Orbán và phần nào của Fico kể từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022, vốn từng khiến các cuộc điều phối V4 trước EU bị phá vỡ.
Chương trình đầy đủ được nối lại tại Gödöllő gần Budapest, lần đầu kể từ tháng 2/2024. Động lực chính gồm chiến thắng tháng 4 của Magyar và các cuộc thương lượng ngân sách 7 năm mới của Liên minh châu Âu, nơi cả bốn nước muốn tối đa hóa nguồn tiền. Bốn nước cùng thuộc Nhóm Bạn bè của Cohesion (Priatelia kohézie) gồm 16 thành viên. Dù V4 là nền tảng hữu ích cho hợp tác thực tiễn, tiến độ kết nối bắc–nam còn khiêm tốn; Magyar nêu lại dự án đường sắt cao tốc.
Chuyên gia Botond Feledy lưu ý V4 chưa bao giờ có thiết chế riêng, nên “vẻ huy hoàng quá khứ” chỉ như tinh thần thập niên 1990. Để “thực sự lớn mạnh”, V4 cần làm sâu cơ chế: hợp tác nghị viện định kỳ, tăng kết nối thực hành giữa cơ quan tố tụng và các chủ thể phi nhà nước; một ngân hàng đầu tư chung hay quỹ vốn chung có thể là bước cuối.
Đại cục địa chính trị tạm nhường chỗ cho chủ đề cụ thể, nhưng khác biệt về Ukraine và Nga vẫn chi phối lập trường từng nước: Ba Lan đang có tranh chấp lịch sử với Ukraine, Cộng hòa Séc giữ thái độ trung lập–thực dụng, Fico gặp Volodymyr Zelensky song thừa nhận còn nhiều bất đồng. Budapest gây chú ý khi chưa xác nhận mở đàm phán gia nhập với Ukraine và Moldova, đồng thời chặn công hàm chung về mở rộng gửi Hội đồng châu Âu và Ủy ban châu Âu, gợi lại cách tiếp cận thời Orbán. Theo Feledy, Magyar tạm giữ nguyên đội ngũ phụ trách nghị sự EU, ưu tiên tính liên tục.
Nhà khoa học chính trị Zsolt Gál nhận định Magyar thận trọng vì bộ máy tuyên truyền trước đây đã tác động mạnh tới dư luận về Nga–Ukraine; ưu tiên hàng đầu là hàn gắn quan hệ với EU và giải ngân eurofunds, đòi hỏi sửa luật về chống tham nhũng, pháp quyền và thiết chế, trong đó hồ sơ Ukraine là một phần. Fico nói V4 sẽ tránh chủ đề gây chia rẽ, nhưng quan hệ Slovakia–Hungary còn những điểm nhạy cảm như phát biểu “Hungary giáp chính mình” và vấn đề Sắc lệnh Beneš; cả hai có cử tri khuynh hướng dân tộc, dẫu hợp tác V4 có thể giúp tránh xung đột công khai.
Từ 1/7, Slovakia nhận chức Chủ tịch V4 trong một năm với bốn ưu tiên: tăng sức cạnh tranh của Liên minh châu Âu và lập trường chung về ngân sách mới áp dụng từ 2028; thúc đẩy chính sách mở rộng EU; đẩy mạnh hợp tác ngành thực tiễn; và tăng kết nối giữa người dân. Slovakia tiếp tục ủng hộ Quỹ Quốc tế Visegrad (Medzinárodný vyšehradský fond) đã 26 năm gắn kết cộng đồng, và dự định tổ chức thường xuyên các thượng đỉnh định dạng V4+.
