Tóm tắt
Việc chọn trường trung học sau bậc cơ sở sẽ bớt áp lực nhờ gói thay đổi mà Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao (Ministerstvo školství, mládeže a tělovýchovy, MŠMT) chuẩn bị trình trong năm nay. Học sinh lớp 9 sẽ được nộp tối đa 5 nguyện vọng cho các ngành không năng khiếu thay vì 3, và Kỳ thi tuyển sinh thống nhất (Jednotná přijímací zkouška, JPZ) sẽ diễn ra trước khi nộp hồ sơ. Thí sinh biết điểm sớm để chọn trường phù hợp; lứa đầu dự kiến áp dụng vào mùa xuân 2029, với hiệu lực từ năm học 2028/2029.
Bộ trưởng Robert Plaga (ANO) cho biết tổng số nguyện vọng sẽ là 5 theo khuyến nghị chuyên gia. Trước đây 5 nguyện vọng chỉ dành cho trường hợp kết hợp 3 ngành thường và 2 ngành có thi năng khiếu, nên đa số chỉ nộp 3. Theo đề xuất mới, bất cứ tổ hợp nào giữa ngành thường và ngành năng khiếu đều được phép, hoặc hoàn toàn không có ngành năng khiếu.
Lịch thi sẽ được đẩy sớm khoảng một tháng, từ tháng 4 sang tháng 3, nhưng không sớm tới tháng 1 như một số lo ngại. Quyền thi hai lượt cho mỗi môn vẫn được giữ nguyên. Thay đổi này chỉ áp dụng cho tuyển sinh của học sinh lớp 9; tuyển sinh vào gymnázium hệ nhiều năm dành cho học sinh lớp 5 và lớp 7 không bị ảnh hưởng.
Bài thi của Jednotná přijímací zkouška các môn toán và tiếng Séc – văn học sẽ được tổ chức ngay tại trường các em đang theo học, thay vì tại các trường trung học đăng ký như hiện nay. Sau khi biết điểm, thí sinh mới nộp hồ sơ vào trường mong muốn. Jednotná přijímací zkouška sẽ chiếm tối thiểu ba phần năm trong quy trình tuyển sinh vào các chương trình trung học, phần còn lại do trường tự bổ sung như kiểm tra thể lực, năng lực học tập, ngoại ngữ hoặc phỏng vấn.
Một số hiệu trưởng trung học lo ngại việc tăng số nguyện vọng sẽ khiến vòng tuyển sinh do trường tổ chức trở nên khó khăn hoặc bất khả thi trước lượng thí sinh quá lớn, nhất là ở ngành được ưa chuộng và trường danh tiếng có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hồ sơ.
Ngược lại, nhiều chuyên gia ủng hộ mở rộng số nguyện vọng vì giúp hạn chế toan tính chiến thuật và tăng cơ hội vào đúng trường ưa thích; khi số nguyện vọng ít, học sinh thường phải hạ kỳ vọng để chọn nơi an toàn hơn. Tuy vậy, mở rộng nguyện vọng không giải quyết bài toán thiếu chỗ, đặc biệt ở khối trường định hướng giáo dục phổ thông. Ministerstvo školství, mládeže a tělovýchovy kỳ vọng thay đổi còn khuyến khích những em vốn do dự cũng tham gia Jednotná přijímací zkouška và cân nhắc chương trình có bằng tốt nghiệp. Dự thảo sẽ được trình Chính phủ (vláda), sau đó qua Hạ viện (Sněmovna) và Thượng viện (Senát), nhằm kịp lộ trình 2028/2029.
Bộ trưởng Robert Plaga (ANO) cho biết tổng số nguyện vọng sẽ là 5 theo khuyến nghị chuyên gia. Trước đây 5 nguyện vọng chỉ dành cho trường hợp kết hợp 3 ngành thường và 2 ngành có thi năng khiếu, nên đa số chỉ nộp 3. Theo đề xuất mới, bất cứ tổ hợp nào giữa ngành thường và ngành năng khiếu đều được phép, hoặc hoàn toàn không có ngành năng khiếu.
Lịch thi sẽ được đẩy sớm khoảng một tháng, từ tháng 4 sang tháng 3, nhưng không sớm tới tháng 1 như một số lo ngại. Quyền thi hai lượt cho mỗi môn vẫn được giữ nguyên. Thay đổi này chỉ áp dụng cho tuyển sinh của học sinh lớp 9; tuyển sinh vào gymnázium hệ nhiều năm dành cho học sinh lớp 5 và lớp 7 không bị ảnh hưởng.
Bài thi của Jednotná přijímací zkouška các môn toán và tiếng Séc – văn học sẽ được tổ chức ngay tại trường các em đang theo học, thay vì tại các trường trung học đăng ký như hiện nay. Sau khi biết điểm, thí sinh mới nộp hồ sơ vào trường mong muốn. Jednotná přijímací zkouška sẽ chiếm tối thiểu ba phần năm trong quy trình tuyển sinh vào các chương trình trung học, phần còn lại do trường tự bổ sung như kiểm tra thể lực, năng lực học tập, ngoại ngữ hoặc phỏng vấn.
Một số hiệu trưởng trung học lo ngại việc tăng số nguyện vọng sẽ khiến vòng tuyển sinh do trường tổ chức trở nên khó khăn hoặc bất khả thi trước lượng thí sinh quá lớn, nhất là ở ngành được ưa chuộng và trường danh tiếng có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hồ sơ.
Ngược lại, nhiều chuyên gia ủng hộ mở rộng số nguyện vọng vì giúp hạn chế toan tính chiến thuật và tăng cơ hội vào đúng trường ưa thích; khi số nguyện vọng ít, học sinh thường phải hạ kỳ vọng để chọn nơi an toàn hơn. Tuy vậy, mở rộng nguyện vọng không giải quyết bài toán thiếu chỗ, đặc biệt ở khối trường định hướng giáo dục phổ thông. Ministerstvo školství, mládeže a tělovýchovy kỳ vọng thay đổi còn khuyến khích những em vốn do dự cũng tham gia Jednotná přijímací zkouška và cân nhắc chương trình có bằng tốt nghiệp. Dự thảo sẽ được trình Chính phủ (vláda), sau đó qua Hạ viện (Sněmovna) và Thượng viện (Senát), nhằm kịp lộ trình 2028/2029.

