Tóm tắt
Trong vài ngày, ba sự cố do học sinh gây ra ở Bistrița, Pitești và Timișoara khiến vấn đề an toàn trường học và giới hạn phòng ngừa nóng trở lại. Giữa đề xuất tăng trừng phạt, siết an ninh và hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, câu hỏi đặt ra là hiệu quả ngăn bi kịch lặp lại, trong khi chuyên gia tâm lý tư pháp và một nhà tội phạm học nêu nguyên nhân gốc và can thiệp trước khi leo thang.
Do dưới 14 tuổi, học sinh gây án ở Bistrița không bị truy cứu hình sự, thúc đẩy Bộ Tư pháp (Ministerul Justiției) dưới thời Radu Marinescu khơi lại ý tưởng hạ tuổi. Hai dự luật đã bị Thượng viện bác trong năm: của Ștefan-Alexandru Băișanu thuộc Đảng Dân chủ Xã hội (Partidul Social Democrat, PSD) hạ xuống 12 tuổi cho tội giết người nếu chứng minh được năng lực nhận thức; của Corneliu Negru thuộc Liên minh vì Sự thống nhất của Người Romania (Alianța pentru Unirea Românilor, AUR) mở rộng trách nhiệm từ 12 tuổi cho nhiều tội nghiêm trọng và bỏ yêu cầu chứng minh năng lực nhận thức với nhóm 14–16 tuổi.
Thủ tướng Luca Niculescu triệu tập họp chuyên đề, và Chính phủ Romania (Guvernul) thông báo siết chế tài với bạo lực trong không gian học đường, song cách thực thi còn mơ hồ. Chuyên gia Gabriela Groza phản đối hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và cảnh báo hình phạt nặng không xử trúng gốc rễ; can thiệp sớm từ 5–7 tuổi, hỗ trợ hành vi và môi trường học đường có người lớn đáng tin cậy hiệu quả hơn hậu trừng phạt.
Một điều tra của Snoop cho thấy trường ở Bistrița tham gia chương trình Previsio do Cơ quan Tình báo Romania (Serviciul Român de Informații) huấn luyện nhận diện cực đoan hóa, nhưng tài liệu thiên về khủng bố Hồi giáo như Al-Qaeda, ít nói về chủ nghĩa tân phát xít và phong trào Legion. Điều này liên quan khi học sinh được cho là tương tác với nội dung tôn vinh Corneliu Zelea Codreanu và thông điệp chống người Rom. Ở Timișoara, ảnh cầm dao kèm thông điệp đe dọa được Thanh tra Trường học Hạt Timiș (Inspectoratul Școlar Județean Timiș) ghi nhận; dù ảnh không đồng nghĩa kế hoạch tấn công, đe dọa và sùng bái bạo lực cần được đánh giá nghiêm túc.
Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi hành vi lệch chuẩn thành tội nặng: sàng lọc sớm rủi ro, hỗ trợ trẻ và phụ huynh, có người lớn đồng hành đáp ứng nhu cầu cảm xúc, theo Groza. Năng lực dịch vụ xã hội hạn chế gây chậm trễ; vụ Pitești có khiếu nại về trêu chọc, nhục mạ, nhưng nhà trường nói không thấy dấu hiệu chuẩn bị tấn công, và bắt nạt không biện minh cho bạo lực. Kênh báo tin an toàn cho học sinh, phụ huynh, giáo viên là thiết yếu để không bỏ lỡ cảnh báo.
Nhà tội phạm học Vlad Zaha nhấn mạnh mở rộng can thiệp hình sự không giải quyết căn nguyên bạo lực; tiếp xúc sớm với hệ thống tư pháp có thể hại phát triển và cản trở tái hòa nhập. Ủy ban Quyền Trẻ em của Liên Hợp Quốc (Comitetul ONU pentru Drepturile Copilului) khuyến nghị tuổi tối thiểu chịu trách nhiệm hình sự tối thiểu 14 và khuyến khích cao hơn, dựa trên đặc điểm phát triển và hệ quả tiêu cực của can thiệp tư pháp sớm.
Các biện pháp “an ninh hóa” như tăng bảo vệ, cổng từ, soát người và cấm mạng xã hội bị Zaha phê phán vì khó triển khai rộng và không xử lý nguyên nhân; hạn chế nền tảng cũng khó ngăn tuyên truyền cực đoan và không thay thế hỗ trợ tâm lý, can thiệp gia đình–nhà trường. Môi trường số vẫn hữu ích để phát hiện đe dọa, nhưng cần chiến lược kết hợp: an toàn cơ sở, nhận diện sớm, hỗ trợ chuyên môn và phối hợp thể chế.
Số liệu Bộ Giáo dục (Ministerul Educației) cho thấy ca bạo lực báo cáo giảm từ 18.793 (2014–2015) xuống 9.137 (2024–2025), không phủ nhận mức độ nghiêm trọng của các vụ gần đây nhưng cảnh báo không đánh đồng vài trường hợp cực đoan với khuynh hướng toàn quốc. Nhu cầu trừng phạt tương xứng không đồng nghĩa phòng ngừa hiệu quả, vì động cơ và xung động thường lấn át tính toán rủi ro. Gói của Chính phủ gồm: tăng bảo vệ và giám sát lối vào; cơ chế phản ứng nhanh với Bộ Giáo dục và Nghiên cứu (Ministerul Educației și Cercetării), Bộ Nội vụ (Ministerul Afacerilor Interne), Bộ Y tế (Ministerul Sănătății), Bộ Lao động và Bảo trợ Xã hội (Ministerul Muncii și Protecției Sociale) và các cơ quan liên quan; tăng cố vấn tâm lý học đường và bồi dưỡng giáo viên nhận diện bạo lực/cực đoan hóa; siết kế hoạch bảo vệ; tăng chế tài bạo lực trong trường; sửa luật về đồ vật cấm; chiến dịch truyền thông phòng ngừa.
Do dưới 14 tuổi, học sinh gây án ở Bistrița không bị truy cứu hình sự, thúc đẩy Bộ Tư pháp (Ministerul Justiției) dưới thời Radu Marinescu khơi lại ý tưởng hạ tuổi. Hai dự luật đã bị Thượng viện bác trong năm: của Ștefan-Alexandru Băișanu thuộc Đảng Dân chủ Xã hội (Partidul Social Democrat, PSD) hạ xuống 12 tuổi cho tội giết người nếu chứng minh được năng lực nhận thức; của Corneliu Negru thuộc Liên minh vì Sự thống nhất của Người Romania (Alianța pentru Unirea Românilor, AUR) mở rộng trách nhiệm từ 12 tuổi cho nhiều tội nghiêm trọng và bỏ yêu cầu chứng minh năng lực nhận thức với nhóm 14–16 tuổi.
Thủ tướng Luca Niculescu triệu tập họp chuyên đề, và Chính phủ Romania (Guvernul) thông báo siết chế tài với bạo lực trong không gian học đường, song cách thực thi còn mơ hồ. Chuyên gia Gabriela Groza phản đối hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và cảnh báo hình phạt nặng không xử trúng gốc rễ; can thiệp sớm từ 5–7 tuổi, hỗ trợ hành vi và môi trường học đường có người lớn đáng tin cậy hiệu quả hơn hậu trừng phạt.
Một điều tra của Snoop cho thấy trường ở Bistrița tham gia chương trình Previsio do Cơ quan Tình báo Romania (Serviciul Român de Informații) huấn luyện nhận diện cực đoan hóa, nhưng tài liệu thiên về khủng bố Hồi giáo như Al-Qaeda, ít nói về chủ nghĩa tân phát xít và phong trào Legion. Điều này liên quan khi học sinh được cho là tương tác với nội dung tôn vinh Corneliu Zelea Codreanu và thông điệp chống người Rom. Ở Timișoara, ảnh cầm dao kèm thông điệp đe dọa được Thanh tra Trường học Hạt Timiș (Inspectoratul Școlar Județean Timiș) ghi nhận; dù ảnh không đồng nghĩa kế hoạch tấn công, đe dọa và sùng bái bạo lực cần được đánh giá nghiêm túc.
Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi hành vi lệch chuẩn thành tội nặng: sàng lọc sớm rủi ro, hỗ trợ trẻ và phụ huynh, có người lớn đồng hành đáp ứng nhu cầu cảm xúc, theo Groza. Năng lực dịch vụ xã hội hạn chế gây chậm trễ; vụ Pitești có khiếu nại về trêu chọc, nhục mạ, nhưng nhà trường nói không thấy dấu hiệu chuẩn bị tấn công, và bắt nạt không biện minh cho bạo lực. Kênh báo tin an toàn cho học sinh, phụ huynh, giáo viên là thiết yếu để không bỏ lỡ cảnh báo.
Nhà tội phạm học Vlad Zaha nhấn mạnh mở rộng can thiệp hình sự không giải quyết căn nguyên bạo lực; tiếp xúc sớm với hệ thống tư pháp có thể hại phát triển và cản trở tái hòa nhập. Ủy ban Quyền Trẻ em của Liên Hợp Quốc (Comitetul ONU pentru Drepturile Copilului) khuyến nghị tuổi tối thiểu chịu trách nhiệm hình sự tối thiểu 14 và khuyến khích cao hơn, dựa trên đặc điểm phát triển và hệ quả tiêu cực của can thiệp tư pháp sớm.
Các biện pháp “an ninh hóa” như tăng bảo vệ, cổng từ, soát người và cấm mạng xã hội bị Zaha phê phán vì khó triển khai rộng và không xử lý nguyên nhân; hạn chế nền tảng cũng khó ngăn tuyên truyền cực đoan và không thay thế hỗ trợ tâm lý, can thiệp gia đình–nhà trường. Môi trường số vẫn hữu ích để phát hiện đe dọa, nhưng cần chiến lược kết hợp: an toàn cơ sở, nhận diện sớm, hỗ trợ chuyên môn và phối hợp thể chế.
Số liệu Bộ Giáo dục (Ministerul Educației) cho thấy ca bạo lực báo cáo giảm từ 18.793 (2014–2015) xuống 9.137 (2024–2025), không phủ nhận mức độ nghiêm trọng của các vụ gần đây nhưng cảnh báo không đánh đồng vài trường hợp cực đoan với khuynh hướng toàn quốc. Nhu cầu trừng phạt tương xứng không đồng nghĩa phòng ngừa hiệu quả, vì động cơ và xung động thường lấn át tính toán rủi ro. Gói của Chính phủ gồm: tăng bảo vệ và giám sát lối vào; cơ chế phản ứng nhanh với Bộ Giáo dục và Nghiên cứu (Ministerul Educației și Cercetării), Bộ Nội vụ (Ministerul Afacerilor Interne), Bộ Y tế (Ministerul Sănătății), Bộ Lao động và Bảo trợ Xã hội (Ministerul Muncii și Protecției Sociale) và các cơ quan liên quan; tăng cố vấn tâm lý học đường và bồi dưỡng giáo viên nhận diện bạo lực/cực đoan hóa; siết kế hoạch bảo vệ; tăng chế tài bạo lực trong trường; sửa luật về đồ vật cấm; chiến dịch truyền thông phòng ngừa.