Ionela Neagoe, hiệu trưởng Trường Trung học Quốc gia Gheorghe Lazăr (Colegiul Național „Gheorghe Lazăr”) ở București, đưa ra một bức tranh chi tiết và gay gắt về giáo dục Romania: kỳ thi tuyển riêng vào lớp 9, thiếu giáo viên đạt chuẩn và sự thiếu vắng tầm nhìn. Bà cho rằng cả mô hình Evaluarea Națională chỉ dựa trên hai môn lẫn việc tái lập thi tuyển riêng đều không phải lời giải cho khâu chọn lọc vào THPT. Trường của bà sẽ không tổ chức kỳ thi riêng và triển khai thí điểm: tất cả học chung đến hết lớp 11, phân hóa theo chuyên chỉ ở hai năm cuối.

Bàn về chọn lọc, bà chỉ ra trách nhiệm thuộc về cả gia đình lẫn nhà trường khi ép học sinh dồn vào Toán và Tiếng Romania, dẫn đến lạm phát điểm và “ảo tưởng điểm 10”. Tại trường, bà hạn chế việc cho nhiều điểm chỉ để kéo trung bình, nhấn mạnh mục tiêu học vì tri thức, chấp nhận điểm 7 là tốt nếu phản ánh thực lực. Mục tiêu là bồi dưỡng năng lực học suốt đời thay vì chạy theo chuẩn áp đặt.

Về nhân lực, thiếu giáo viên ở các môn khối Tự nhiên như Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học bắt nguồn chủ yếu từ lương thấp và thiếu chính sách hút người trẻ. Theo bà, thị trường lao động dưới tác động của trí tuệ nhân tạo sẽ ưu tiên năng lực khoa học – kỹ thuật, nên cần nâng vị thế các môn chính xác nhưng vẫn giữ cân bằng với phát triển nhân văn.

Để có đủ giáo viên giỏi, bà nhấn mạnh phải trả lương tương xứng và chấm dứt cách làm chắp vá, phản ứng ngắn hạn. Bà phê phán sáng kiến của Liên minh các Trường Trung học Trăm năm (Alianța Liceelor Centenare) về thi tuyển riêng vì tạo hỗn loạn đề thi theo từng trường và không có tầm nhìn nhất quán. Xã hội và truyền thông gắn mác tiêu cực khi giáo viên đòi quyền lợi, trong khi sách vở đắt đỏ tới 100 lei và thầy cô không được ghi nhận xứng đáng.

Bà chỉ trích các “chuẩn đánh giá” hình thức vì không thể bảo đảm tương đương cách chấm giữa giáo viên, lãng phí nguồn lực vào “hình thức không nội dung”. Dù đã có “chân dung học sinh tốt nghiệp” trên giấy, nhà trường không hề được cung cấp công cụ đánh giá phù hợp để áp dụng vào thực tế tiếp nhận học sinh.

Quy định yêu cầu lập kế hoạch phát triển cá nhân cho từng học sinh bị bà coi là bất khả thi với sĩ số 30 em/lớp nếu không có hỗ trợ công nghệ. Bà kêu gọi nhà nước trang bị công cụ hiện đại dựa trên trí tuệ nhân tạo để nhận diện hồ sơ, định hướng học tập – nghề nghiệp, nhưng nhận thấy thiếu ý chí thực sự và cảnh báo cảm giác “sống trong dystopia”. Bà thông báo đã rời Alianța Liceelor Centenare và lên án thói a dua, coi sự thẳng thắn là “lệch chuẩn” trong bối cảnh hiện nay.

Áp lực dồn lên giáo viên ngày càng lớn khi phải làm thêm vô số việc mà không được công nhận hay trả công. Ngay cả khi bà xây dựng một hub AI cho nhóm 20 học sinh học theo chương trình đặc biệt một năm, việc thuyết phục giáo viên tham gia ngoài giờ mà không có kinh phí bổ sung vẫn là bài toán nan giải, cho thấy bất cập cơ cấu và nhu cầu cấp thiết về cơ chế, nguồn lực và tầm nhìn dài hạn.