Tóm tắt
Công tố viên Claudiu Sandu, thành viên Hội đồng Cấp cao Tư pháp (Consiliul Superior al Magistraturii), gọi phán quyết của Tòa án Nhân quyền châu Âu (Curtea Europeană a Drepturilor Omului) về các khoản tiền còn nợ đối với thẩm phán là “lịch sử” và “đặt tấm gương trước mặt” giới tư pháp Romania. Trên Facebook, ông hỏi liệu Ban Thẩm phán của Consiliul Superior al Magistraturii có đề nghị Thanh tra Tư pháp (Inspecția Judiciară) điều tra bảy thẩm phán của Curtea Europeană a Drepturilor Omului đã ra quyết định này với sự nhất trí hay không.
Ông nói “tấm màn đã được kéo lên” và không thể đánh lừa các tòa án châu Âu nữa. Theo Sandu, đây có thể là lần đầu một phán quyết của tòa án châu Âu phê phán kín đáo Tòa án Hiến pháp (Curtea Constituțională), đồng thời đặt dấu hỏi về tính vô tư. Cùng với hotărârea LIN II, nơi Înalta Curte de Casație și Justiție bị nêu là đã tạo rủi ro hệ thống về miễn trừ cho người phạm tội, và vụ Danileț kiện Romania về quyền tự do biểu đạt, phán quyết “Pușcașu và những người khác kiện Romania” phác họa bức tranh u ám: lợi ích tài chính lấn át yêu cầu về công lý hiệu quả, hủy chứng cứ thay vì xét xử nội dung, tái mở án đã có hiệu lực gây tổn hại ổn định pháp lý, và lạm dụng chuyển thẩm quyền để né câu hỏi có thể phải gửi tới Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (Curtea de Justiție a Uniunii Europene).
Curtea Europeană a Drepturilor Omului đã bác các đơn của năm thẩm phán và cựu thẩm phán Romania, những người cho rằng Nhà nước chưa chi đủ các khoản tiền họ đã thắng theo phán quyết trong nước, với quyết định nhất trí.
Sandu nhấn mạnh đây là một quyết định “lịch sử”, dù không xét xử nội dung, và cho rằng Curtea Europeană a Drepturilor Omului đã làm điều mà một người am hiểu, điềm tĩnh trông đợi: đặt “tấm gương” trước giới tư pháp. Ông tin quyết định này dễ hiểu ngay cả với người không chuyên pháp lý.
Trong lý giải thứ nhất, ông dẫn lập luận rằng tòa án dường như đã vượt quá vai trò truyền thống chỉ là giải thích và áp dụng luật, tạo ấn tượng xung đột giữa quyền tư pháp với lập pháp và hành pháp. Curtea Europeană a Drepturilor Omului nhấn mạnh thẩm phán quốc gia không thể thay thế cơ quan có thẩm quyền trong lựa chọn chính sách ngân sách – kinh tế. Sandu nhắc khi ông từng nêu quan điểm này, Ban Thẩm phán của Consiliul Superior al Magistraturii cho là xâm phạm độc lập tư pháp và chuyển ông sang Inspecția Judiciară; ông mỉa mai tự hỏi liệu họ có làm tương tự với bảy thẩm phán Curtea Europeană a Drepturilor Omului hay không.
Ở lý giải thứ hai, ông dẫn kết luận về “hoàn cảnh đặc biệt” và “ràng buộc kinh tế – ngân sách” cho phép thi hành dần phán quyết để cân bằng lợi ích công – tư; khi cần duy trì dịch vụ công thiết yếu, chính phủ có thể hoãn trả các khoản nợ chắc chắn nhưng không cấp bách. Sandu nêu thế lưỡng nan đạo đức: nếu chính phủ theo đuổi kỷ luật tài khóa thì hoãn trả là có cơ sở, nếu chi tùy tiện thì không; do đó thẩm phán cũng phải chia sẻ thiệt thòi khi toàn xã hội thắt lưng buộc bụng. Ông cho rằng quyết định mới của Înalta Curte de Casație și Justiție đi ngược luật châu Âu và thực tiễn Curtea Europeană a Drepturilor Omului, đồng thời nêu vấn đề đạo đức về cách thi hành trước mức phạt 1% mỗi ngày chậm trả.
Lý giải thứ ba đề cập việc qua án lệ, Curtea Constituțională và Înalta Curte de Casație și Justiție đã tái cấu trúc khung pháp lý về tiền lương thẩm phán mà không sửa luật; khi thẩm phán tham gia quyết định các thành phần thu nhập mà họ được hưởng, nguy cơ xung đột lợi ích phát sinh và có thể ảnh hưởng tính vô tư. Một số bình luận của độc giả lưu ý bảy thẩm phán Curtea Europeană a Drepturilor Omului nằm ngoài thẩm quyền của Inspecția Judiciară.
Ông nói “tấm màn đã được kéo lên” và không thể đánh lừa các tòa án châu Âu nữa. Theo Sandu, đây có thể là lần đầu một phán quyết của tòa án châu Âu phê phán kín đáo Tòa án Hiến pháp (Curtea Constituțională), đồng thời đặt dấu hỏi về tính vô tư. Cùng với hotărârea LIN II, nơi Înalta Curte de Casație și Justiție bị nêu là đã tạo rủi ro hệ thống về miễn trừ cho người phạm tội, và vụ Danileț kiện Romania về quyền tự do biểu đạt, phán quyết “Pușcașu và những người khác kiện Romania” phác họa bức tranh u ám: lợi ích tài chính lấn át yêu cầu về công lý hiệu quả, hủy chứng cứ thay vì xét xử nội dung, tái mở án đã có hiệu lực gây tổn hại ổn định pháp lý, và lạm dụng chuyển thẩm quyền để né câu hỏi có thể phải gửi tới Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (Curtea de Justiție a Uniunii Europene).
Curtea Europeană a Drepturilor Omului đã bác các đơn của năm thẩm phán và cựu thẩm phán Romania, những người cho rằng Nhà nước chưa chi đủ các khoản tiền họ đã thắng theo phán quyết trong nước, với quyết định nhất trí.
Sandu nhấn mạnh đây là một quyết định “lịch sử”, dù không xét xử nội dung, và cho rằng Curtea Europeană a Drepturilor Omului đã làm điều mà một người am hiểu, điềm tĩnh trông đợi: đặt “tấm gương” trước giới tư pháp. Ông tin quyết định này dễ hiểu ngay cả với người không chuyên pháp lý.
Trong lý giải thứ nhất, ông dẫn lập luận rằng tòa án dường như đã vượt quá vai trò truyền thống chỉ là giải thích và áp dụng luật, tạo ấn tượng xung đột giữa quyền tư pháp với lập pháp và hành pháp. Curtea Europeană a Drepturilor Omului nhấn mạnh thẩm phán quốc gia không thể thay thế cơ quan có thẩm quyền trong lựa chọn chính sách ngân sách – kinh tế. Sandu nhắc khi ông từng nêu quan điểm này, Ban Thẩm phán của Consiliul Superior al Magistraturii cho là xâm phạm độc lập tư pháp và chuyển ông sang Inspecția Judiciară; ông mỉa mai tự hỏi liệu họ có làm tương tự với bảy thẩm phán Curtea Europeană a Drepturilor Omului hay không.
Ở lý giải thứ hai, ông dẫn kết luận về “hoàn cảnh đặc biệt” và “ràng buộc kinh tế – ngân sách” cho phép thi hành dần phán quyết để cân bằng lợi ích công – tư; khi cần duy trì dịch vụ công thiết yếu, chính phủ có thể hoãn trả các khoản nợ chắc chắn nhưng không cấp bách. Sandu nêu thế lưỡng nan đạo đức: nếu chính phủ theo đuổi kỷ luật tài khóa thì hoãn trả là có cơ sở, nếu chi tùy tiện thì không; do đó thẩm phán cũng phải chia sẻ thiệt thòi khi toàn xã hội thắt lưng buộc bụng. Ông cho rằng quyết định mới của Înalta Curte de Casație și Justiție đi ngược luật châu Âu và thực tiễn Curtea Europeană a Drepturilor Omului, đồng thời nêu vấn đề đạo đức về cách thi hành trước mức phạt 1% mỗi ngày chậm trả.
Lý giải thứ ba đề cập việc qua án lệ, Curtea Constituțională và Înalta Curte de Casație și Justiție đã tái cấu trúc khung pháp lý về tiền lương thẩm phán mà không sửa luật; khi thẩm phán tham gia quyết định các thành phần thu nhập mà họ được hưởng, nguy cơ xung đột lợi ích phát sinh và có thể ảnh hưởng tính vô tư. Một số bình luận của độc giả lưu ý bảy thẩm phán Curtea Europeană a Drepturilor Omului nằm ngoài thẩm quyền của Inspecția Judiciară.