Chiến thắng mới đây của Sự Lựa Chọn cho nước Đức (Alternative für Deutschland, AfD) ở Saxony‑Anhalt mở ra khả năng lần đầu sau Thế chiến II một đảng bị xem là cực hữu dẫn dắt một bang ở Đức. Dù năm 2024 AfD dẫn đầu ở Thüringen nhưng không lập được chính quyền, còn hôm nay Berlin và Mecklenburg‑Vorpommern bỏ phiếu trong bối cảnh đà tiến của AfD có thể kích hoạt làn sóng dồn phiếu chống AfD.

Ở Saxony‑Anhalt, AfD đạt 39/83 ghế (44%), khối chính thống gồm CDU, SPD, Đảng Xanh (Bündnis 90/Die Grünen) và Đảng Cánh tả (Die Linke) cũng nắm 39, còn Liên minh Sahra Wagenknecht (Bündnis Sahra Wagenknecht, BSW) giữ cán cân với 5 ghế. BSW đề xuất chọn thủ hiến độc lập ngoài đảng, nhưng AfD khăng khăng đưa Ulrich Siegmund. Tranh cãi bùng lên quanh kế hoạch nhà máy của Elbit Systems và phát biểu “tái di cư” của AfD; BSW chỉ trích thêm phát ngôn bài ngoại nhắm vào Amira Mohamed Ali và Fabio De Masi. BSW loại trừ liên minh và không bầu Siegmund, nhưng vẫn đàm phán; nguy cơ bầu lại hiện hữu song BSW nói không bị ép, còn AfD cũng có rủi ro. Thế bế tắc tiếp diễn.

Tại Berlin, khoảng 2,5 triệu cử tri đi bầu sau chuỗi bầu cử bị hủy năm 2021 và bầu lại 2023. Năm 2023 CDU đạt kết quả tốt nhất từ 1999 và liên minh với SPD, nhưng Thị trưởng Kai Wegner vướng bê bối đi đánh tennis giữa khủng hoảng mất điện rồi rút lui; Stefan Evers ra tranh cử thay. Ứng viên SPD Steffen Krach bị khám xét vì nghi vấn tham nhũng. Trọng tâm chiến dịch là khủng hoảng nhà ở: tiền thuê đã gần gấp đôi từ 2014, Berlin cần thêm khoảng 211 nghìn căn đến 2040; tranh luận gay gắt quanh việc có nên xây dựng một phần công viên Tempelhof.

CDU, FDP và AfD ủng hộ xây hạn chế ở Tempelhof, còn SPD, Đảng Xanh và Die Linke muốn giữ nguyên công viên và xây chỗ khác. Die Linke đề xuất đóng băng tiền thuê một năm, khống chế tăng 1%/năm và buộc hạ các mức cho thuê vượt quá trung bình địa phương hơn 20%. Đảng này cũng phải xử lý sự cố rapper hô “chết cho IDF”, ứng viên Elif Eralp lên án và thừa nhận tồn tại chủ nghĩa bài Do Thái trong xã hội lẫn nội bộ, song khẳng định đa số bảo vệ mạng sống người Do Thái. An ninh công cộng nóng lên sau vụ tấn công bằng dao do kẻ ủng hộ Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) gây ra; chính phủ tung gói biện pháp ngăn bạo lực cực đoan.

Khảo sát của Đài Truyền hình Đức ZDF (Zweites Deutsches Fernsehen, ZDF) và các viện khác cho thấy cục diện Berlin phân mảnh: Die Linke khoảng 21%, CDU 20%, AfD 18%, Đảng Xanh 15%, SPD 12%, BSW 5%. Làn sóng phản đối chủ nghĩa phát xít có thể khiến cử tri chống AfD dồn về lựa chọn tả hoặc trung hữu mạnh nhất. Với “bức tường lửa” chống AfD vẫn được giữ, kịch bản dễ thấy là liên minh tả‑xanh‑SPD trở lại, khi cần có thể mở rộng với CDU.

Ở Mecklenburg‑Vorpommern, SPD là thành trì lịch sử, cầm quyền từ 1998 và từ 2021 liên minh với Die Linke. Manuela Schwesig làm thủ hiến từ 2017, rất được ủng hộ và vận động với thông điệp cá nhân hóa “người phụ nữ chống màu xanh” nhằm chặn AfD. Theo ZDF, cử tri ưu tiên chi phí sinh hoạt, kinh tế và giáo dục, trong đó SPD được tin cậy nhất; riêng chính sách người tị nạn, AfD dẫn đầu. Ứng viên AfD Leif‑Erik Holm (đương nhiệm tại Quốc hội Liên bang Đức, Bundestag) công kích SPD và Friedrich Merz, nhưng “bức tường lửa” khiến khả năng vào chính phủ vẫn thấp dù đua ngôi đầu.

Các thăm dò sát nút: INSA cho AfD 37% và SPD 35%, còn ZDF cho thấy SPD 37% nhỉnh hơn AfD 36%. Lực đẩy “chống AfD” giúp SPD bứt phá từ mức 19% một năm trước, trong khi CDU tụt xuống 6–7% và có nguy cơ dưới ngưỡng vào nghị viện—kịch bản chưa từng có từ khi tái thống nhất. Nếu xảy ra, nội bộ CDU có thể “bùng nổ”, đe dọa sinh mệnh chính trị của Thủ tướng Friedrich Merz; ông kêu gọi ổn định trong bối cảnh châu Âu bất định.