Tóm tắt
Quốc hội Hungary (Maďarský parlament) tối 13/7 thông qua sửa đổi hiến pháp, chấm dứt nhiệm kỳ của Tổng thống Tamás Sulyok, người được đa số hiến định của Liên minh Công dân Hungary (Fidesz) bầu năm trước. Động thái là một phần kế hoạch Lửa thanh lọc của Thủ tướng Péter Magyar, với lý do Sulyok không tìm cách ngăn các luật bị cho là làm suy yếu dân chủ và nhà nước pháp quyền dưới thời Viktor Orbán. Fidesz đã tẩy chay cuộc bỏ phiếu.
Theo hiến pháp, tổng thống có 5 ngày để ký ban hành; nếu không và chuyển hồ sơ lên Tòa Hiến pháp (Ústavný súd), chính phủ cho biết sẽ khởi động thủ tục bãi nhiệm, trong thời gian đó Chủ tịch Quốc hội có thể ký luật. Ở Hungary, tổng thống do Quốc hội bầu gián tiếp, không do cử tri trực tiếp bầu.
Fidesz cùng Đảng Dân chủ Nhân dân Cơ đốc giáo (KDNP) gọi đây là “ngày đen tối” của dân chủ và rời phòng họp. Trưởng khối nghị sĩ Fidesz Gergely Gulyás tuyên bố từ chức, coi sửa đổi là bước vượt lằn ranh tiền lệ và hạn chế cạnh tranh chính trị.
Gói sửa đổi còn tái áp dụng trần tuổi 70 cho thẩm phán Tòa Hiến pháp, khiến nhiệm kỳ của Chủ tịch Péter Polt và ba thẩm phán khác chấm dứt khi luật có hiệu lực. Chức Chủ tịch Tòa Hiến pháp sẽ do các thẩm phán bầu trong số họ thay vì do Quốc hội bầu, và nhiệm kỳ thẩm phán rút từ 12 xuống 9 năm.
Chính phủ thiết lập giới hạn 12 năm cho nhiệm kỳ nghị sĩ: từ bầu cử 2030, ai đã làm đại biểu ít nhất ba khóa sẽ không thể tranh cử. Biện pháp này ảnh hưởng nặng nề tới Fidesz và một phần lớn KDNP. Đồng thời thành lập Cơ quan Quốc gia về Thu hồi và Bảo vệ Tài sản Nhà nước (Národný úrad pre navrátenie a ochranu štátneho majetku) để điều tra các vụ bị cho là xử lý trái phép ngân sách, tài sản công trong thời các chính phủ Orbán, với mục tiêu thu hồi tài sản bị lạm dụng hoặc chuyển nhượng.
Trong ngày bỏ phiếu, Fidesz và KDNP không dự họp mà đến đặt vòng hoa tại mộ Thủ tướng dân cử đầu tiên József Antall. Gulyás nói ông rời ghế trưởng khối vì với trần 12 năm, ông sẽ không thể tranh cử năm 2030. Trước đó Fidesz tổ chức biểu tình ở Budapest; cựu Tổng thống János Áder gọi sửa đổi là vi hiến và tấn công nhà nước pháp quyền, còn lãnh đạo Fidesz kêu gọi Tổng thống Sulyok không ký và chuyển hồ sơ lên Tòa Hiến pháp. Viktor Orbán vắng mặt do lịch sang Mỹ theo dõi World Cup và hiện chưa bình luận.
Theo hiến pháp, tổng thống có 5 ngày để ký ban hành; nếu không và chuyển hồ sơ lên Tòa Hiến pháp (Ústavný súd), chính phủ cho biết sẽ khởi động thủ tục bãi nhiệm, trong thời gian đó Chủ tịch Quốc hội có thể ký luật. Ở Hungary, tổng thống do Quốc hội bầu gián tiếp, không do cử tri trực tiếp bầu.
Fidesz cùng Đảng Dân chủ Nhân dân Cơ đốc giáo (KDNP) gọi đây là “ngày đen tối” của dân chủ và rời phòng họp. Trưởng khối nghị sĩ Fidesz Gergely Gulyás tuyên bố từ chức, coi sửa đổi là bước vượt lằn ranh tiền lệ và hạn chế cạnh tranh chính trị.
Gói sửa đổi còn tái áp dụng trần tuổi 70 cho thẩm phán Tòa Hiến pháp, khiến nhiệm kỳ của Chủ tịch Péter Polt và ba thẩm phán khác chấm dứt khi luật có hiệu lực. Chức Chủ tịch Tòa Hiến pháp sẽ do các thẩm phán bầu trong số họ thay vì do Quốc hội bầu, và nhiệm kỳ thẩm phán rút từ 12 xuống 9 năm.
Chính phủ thiết lập giới hạn 12 năm cho nhiệm kỳ nghị sĩ: từ bầu cử 2030, ai đã làm đại biểu ít nhất ba khóa sẽ không thể tranh cử. Biện pháp này ảnh hưởng nặng nề tới Fidesz và một phần lớn KDNP. Đồng thời thành lập Cơ quan Quốc gia về Thu hồi và Bảo vệ Tài sản Nhà nước (Národný úrad pre navrátenie a ochranu štátneho majetku) để điều tra các vụ bị cho là xử lý trái phép ngân sách, tài sản công trong thời các chính phủ Orbán, với mục tiêu thu hồi tài sản bị lạm dụng hoặc chuyển nhượng.
Trong ngày bỏ phiếu, Fidesz và KDNP không dự họp mà đến đặt vòng hoa tại mộ Thủ tướng dân cử đầu tiên József Antall. Gulyás nói ông rời ghế trưởng khối vì với trần 12 năm, ông sẽ không thể tranh cử năm 2030. Trước đó Fidesz tổ chức biểu tình ở Budapest; cựu Tổng thống János Áder gọi sửa đổi là vi hiến và tấn công nhà nước pháp quyền, còn lãnh đạo Fidesz kêu gọi Tổng thống Sulyok không ký và chuyển hồ sơ lên Tòa Hiến pháp. Viktor Orbán vắng mặt do lịch sang Mỹ theo dõi World Cup và hiện chưa bình luận.
