Tóm tắt
Iran thúc đẩy thương mại đường bộ để đối phó phong tỏa hàng hải của Mỹ nhưng hàng trăm tài xế kẹt ở biên giới Pakistan, bị chặn bởi thủ tục và chi phí do quy định. Các cửa khẩu với Thổ Nhĩ Kỳ, Turkmenistan và Afghanistan cũng tắc nghẽn; nông sản hỏng rữa, còn quặng sắt, xi măng, khí đốt đóng bình nằm chờ vì phía chính quyền đùn đẩy và Pakistan không cho dỡ hàng.
Cuộc đối đầu kinh tế ở vịnh Ba Tư ngày càng phụ thuộc khả năng xuất khẩu qua đường bộ thay cho eo biển Hormuz. Arab Saudi chuyển dầu sang phía tây bán đảo, một số nước vùng Vịnh có hải quân Mỹ (U.S. Navy) hỗ trợ để đưa tàu qua eo biển. Mỹ siết trừng phạt và tiếp tục không kích tàu dầu Iran, khiến xuất khẩu đường biển tê liệt.
Nỗ lực thay thế của Tehran gặp thêm đòn khi Hãng hàng không Mahan Air (Mahan Air) dừng bay tới Oman và Thổ Nhĩ Kỳ sau khi Bộ Tài chính Mỹ (U.S. Department of the Treasury) trừng phạt các thực thể liên quan. Chuỗi cung ứng dựa 70% vào cảng biển gần như tê liệt; tàu hàng ngại cập cảng Iran dù hàng nhân đạo được miễn trừ. Cẩu tại cảng container Shahid Rajaee đứng im, hàng nghìn container mắc ở Pakistan, UAE và Arab Saudi, theo Hãng tin Mehr (Mehr News Agency).
Iran bù đắp bằng các tuyến khác: hàng quá cảnh qua biển Caspi tăng 70% trong 5 tháng; Kpler (Kpler) và các sàn thương mại ghi nhận nhập khẩu lúa mì, ngô, dầu ăn từ Nga. Tuyến đường sắt hàng hóa Tehran – Tây An tăng tần suất lên 3–4 ngày/chuyến, theo Thời báo Tehran (Tehran Times), giúp nhập máy móc, điện tử, linh kiện ôtô từ Trung Quốc. Tuy vậy, Iraq bất ngờ đóng các trạm kiểm soát hàng hóa, cáo buộc Iran dùng lãnh thổ mình để tập kích Arab Saudi, buộc xe chở hành tây phải quay đầu.
Hải quan các cửa khẩu Iran quá tải; 3.700 xe chờ sang Thổ Nhĩ Kỳ tới 20 ngày. Ở cửa khẩu chính sang Pakistan có khoảng 700 xe, chủ yếu chở xi măng và khí đốt đóng bình, nhưng mỗi ngày chỉ khoảng 40 xe được thông quan, theo Mạng lưới Giám sát Nhân quyền Baloch. Thông tấn xã Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRNA) ghi nhận tài xế mắc kẹt bên phía Pakistan với lô thịt trở về Iran giữa cơn bão giá thực phẩm; tại biên giới Afghanistan, xe chở quặng sắt cũng phải chờ dài ngày.
Các tài xế hướng sang Pakistan chịu nóng tới 50°C, thiếu thực phẩm, nước và vệ sinh; có tố cáo Pakistan đòi trên 10.000 USD/xe cho xe bồn khí đốt, nhưng Bộ Ngoại giao Pakistan (Ministry of Foreign Affairs of Pakistan) bác bỏ. Ở ngả Turkmenistan đi Trung Quốc, giới vận tải vướng thiếu kho bãi và thủ tục đăng ký hàng quá cảnh đường sắt rườm rà. Chi phí và đường vòng đẩy giá bán tại Tehran tăng thêm tới 1/3, theo doanh nhân nhập khẩu Mohammad Reza Khodarahm nói với nhật báo kinh tế Donya-e-Eqtesad (Donya-e-Eqtesad). Chủ tịch Phòng Thương mại Iran - Trung Quốc (Iran-China Chamber of Commerce) Majidreza Hariri ước tính phong tỏa đường biển làm phát sinh 18 tỷ USD/năm; kéo một container từ Trung Quốc về Iran bằng đường bộ tốn 12.000 USD, gấp 4 lần đường biển 3.000 USD. Gánh nặng dồn lên người tiêu dùng, với lạm phát thực phẩm lên 128% trong tháng 8.
Cuộc đối đầu kinh tế ở vịnh Ba Tư ngày càng phụ thuộc khả năng xuất khẩu qua đường bộ thay cho eo biển Hormuz. Arab Saudi chuyển dầu sang phía tây bán đảo, một số nước vùng Vịnh có hải quân Mỹ (U.S. Navy) hỗ trợ để đưa tàu qua eo biển. Mỹ siết trừng phạt và tiếp tục không kích tàu dầu Iran, khiến xuất khẩu đường biển tê liệt.
Nỗ lực thay thế của Tehran gặp thêm đòn khi Hãng hàng không Mahan Air (Mahan Air) dừng bay tới Oman và Thổ Nhĩ Kỳ sau khi Bộ Tài chính Mỹ (U.S. Department of the Treasury) trừng phạt các thực thể liên quan. Chuỗi cung ứng dựa 70% vào cảng biển gần như tê liệt; tàu hàng ngại cập cảng Iran dù hàng nhân đạo được miễn trừ. Cẩu tại cảng container Shahid Rajaee đứng im, hàng nghìn container mắc ở Pakistan, UAE và Arab Saudi, theo Hãng tin Mehr (Mehr News Agency).
Iran bù đắp bằng các tuyến khác: hàng quá cảnh qua biển Caspi tăng 70% trong 5 tháng; Kpler (Kpler) và các sàn thương mại ghi nhận nhập khẩu lúa mì, ngô, dầu ăn từ Nga. Tuyến đường sắt hàng hóa Tehran – Tây An tăng tần suất lên 3–4 ngày/chuyến, theo Thời báo Tehran (Tehran Times), giúp nhập máy móc, điện tử, linh kiện ôtô từ Trung Quốc. Tuy vậy, Iraq bất ngờ đóng các trạm kiểm soát hàng hóa, cáo buộc Iran dùng lãnh thổ mình để tập kích Arab Saudi, buộc xe chở hành tây phải quay đầu.
Hải quan các cửa khẩu Iran quá tải; 3.700 xe chờ sang Thổ Nhĩ Kỳ tới 20 ngày. Ở cửa khẩu chính sang Pakistan có khoảng 700 xe, chủ yếu chở xi măng và khí đốt đóng bình, nhưng mỗi ngày chỉ khoảng 40 xe được thông quan, theo Mạng lưới Giám sát Nhân quyền Baloch. Thông tấn xã Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRNA) ghi nhận tài xế mắc kẹt bên phía Pakistan với lô thịt trở về Iran giữa cơn bão giá thực phẩm; tại biên giới Afghanistan, xe chở quặng sắt cũng phải chờ dài ngày.
Các tài xế hướng sang Pakistan chịu nóng tới 50°C, thiếu thực phẩm, nước và vệ sinh; có tố cáo Pakistan đòi trên 10.000 USD/xe cho xe bồn khí đốt, nhưng Bộ Ngoại giao Pakistan (Ministry of Foreign Affairs of Pakistan) bác bỏ. Ở ngả Turkmenistan đi Trung Quốc, giới vận tải vướng thiếu kho bãi và thủ tục đăng ký hàng quá cảnh đường sắt rườm rà. Chi phí và đường vòng đẩy giá bán tại Tehran tăng thêm tới 1/3, theo doanh nhân nhập khẩu Mohammad Reza Khodarahm nói với nhật báo kinh tế Donya-e-Eqtesad (Donya-e-Eqtesad). Chủ tịch Phòng Thương mại Iran - Trung Quốc (Iran-China Chamber of Commerce) Majidreza Hariri ước tính phong tỏa đường biển làm phát sinh 18 tỷ USD/năm; kéo một container từ Trung Quốc về Iran bằng đường bộ tốn 12.000 USD, gấp 4 lần đường biển 3.000 USD. Gánh nặng dồn lên người tiêu dùng, với lạm phát thực phẩm lên 128% trong tháng 8.
