Tóm tắt
Trong phỏng vấn ngày 19/9 với Hãng tin Al Jazeera (Al Jazeera), quan chức an ninh cấp cao Mohsen Rezaei cho biết Tehran đã chuyển qua Qatar loạt điều kiện mới để chấm dứt chiến sự với Mỹ. Ông nói Iran dày dạn hơn so với 40 ngày đầu xung đột; dù giao tranh quy mô lớn tạm lắng, viễn cảnh hòa bình vẫn xa.
Bản ghi nhớ 60 ngày ký ngày 17/6 đã hết hiệu lực từ tháng trước, kéo theo tần suất tấn công gia tăng, nhất là ở eo biển Hormuz nơi Iran áp phong tỏa trên thực tế, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa các cảng phía nam Iran. Theo Al Jazeera, Tehran tiếp tục phát đi “thông điệp kép”: sẵn sàng ngoại giao song song chuẩn bị cho giao tranh.
Các điều kiện gồm: chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (đặc biệt tại Li Băng); giải phóng tài sản bị phong tỏa trị giá hàng tỷ USD; chấm dứt phong tỏa hải quân với các cảng Iran; dừng can thiệp vào công việc nội bộ; chấm dứt hợp tác với “các thế lực chống đối cuộc cách mạng Iran”; và ngừng mọi cuộc tấn công vào lãnh thổ Iran. Chủ tịch Quốc hội Iran (Islamic Consultative Assembly) Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Hormuz sẽ tiếp tục đóng cho đến khi Mỹ thực hiện cam kết; nếu không sẽ không thể quay lại trạng thái đàm phán cũ hay mở lại tuyến này.
So với bản ghi nhớ tháng 6, các yêu cầu mới chủ yếu trùng lặp: chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (kể cả Li Băng), tôn trọng chủ quyền và không can thiệp, chấm dứt phong tỏa từ cả hai phía, và giải phóng tài sản. Văn bản tháng 6 còn đưa ra kế hoạch tái thiết 300 tỷ USD do Mỹ hậu thuẫn, Iran không mua sắm hay phát triển vũ khí hạt nhân, mở lại Hormuz an toàn, Mỹ cấp miễn trừ cho xuất khẩu dầu và dịch vụ, không áp thêm trừng phạt và không triển khai thêm quân. Lần này, ông Rezaei không nhắc tới yêu cầu bồi thường chiến tranh.
Ông Adel Abdel Ghafar, chuyên gia Trung Đông tại Viện Chính sách Chiến lược Australia (Australian Strategic Policy Institute), cho rằng điểm khác nằm ở thời điểm và kênh truyền tải qua Qatar nhằm đặt trách nhiệm lại cho Washington một cách công khai. Theo ông, hai bên bế tắc: Mỹ có ưu thế hải - không nhưng khó ép Iran nhượng bộ, còn Iran không phá được phong tỏa song sở hữu đòn bẩy bất đối xứng; Tehran đặt cược vào mức ủng hộ thấp của công chúng Mỹ và tác động của bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Mỹ chưa phản hồi các điều kiện; ông Rezaei nói Tehran đang chờ Washington chấp nhận và thực thi. Cùng lúc, Mỹ cảnh báo công dân tại Iraq, Bahrain, Oman, Ả rập Xê út, Iran, Qatar, Li Băng, Kuwait và Jordan về nguy cơ leo thang bất ngờ, giữa bối cảnh giao tranh giữa Ả rập Xê út và lực lượng Houthi ở Yemen tăng nhiệt.
Ông Rob Geist Pinfold, giảng viên tại Đại học King's College London (King's College London), nhận định Tổng thống Donald Trump có thể cân nhắc nghiêm túc đề xuất như cơ hội chấm dứt chiến sự trước bầu cử giữa nhiệm kỳ; các đồng minh Vùng Vịnh có thể thúc đẩy tái đàm phán, nhưng khác biệt còn lớn khiến khả năng sớm đạt thỏa thuận toàn diện thấp. Ông David Des Roches, cựu quan chức phụ trách Bán đảo Ả rập tại Lầu Năm Góc, đánh giá Washington khó coi đây là điểm khởi đầu nghiêm túc, song việc Tehran dường như bỏ yêu cầu bồi thường chiến tranh cho thấy lập trường đã dịch chuyển.
Bản ghi nhớ 60 ngày ký ngày 17/6 đã hết hiệu lực từ tháng trước, kéo theo tần suất tấn công gia tăng, nhất là ở eo biển Hormuz nơi Iran áp phong tỏa trên thực tế, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa các cảng phía nam Iran. Theo Al Jazeera, Tehran tiếp tục phát đi “thông điệp kép”: sẵn sàng ngoại giao song song chuẩn bị cho giao tranh.
Các điều kiện gồm: chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (đặc biệt tại Li Băng); giải phóng tài sản bị phong tỏa trị giá hàng tỷ USD; chấm dứt phong tỏa hải quân với các cảng Iran; dừng can thiệp vào công việc nội bộ; chấm dứt hợp tác với “các thế lực chống đối cuộc cách mạng Iran”; và ngừng mọi cuộc tấn công vào lãnh thổ Iran. Chủ tịch Quốc hội Iran (Islamic Consultative Assembly) Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Hormuz sẽ tiếp tục đóng cho đến khi Mỹ thực hiện cam kết; nếu không sẽ không thể quay lại trạng thái đàm phán cũ hay mở lại tuyến này.
So với bản ghi nhớ tháng 6, các yêu cầu mới chủ yếu trùng lặp: chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận (kể cả Li Băng), tôn trọng chủ quyền và không can thiệp, chấm dứt phong tỏa từ cả hai phía, và giải phóng tài sản. Văn bản tháng 6 còn đưa ra kế hoạch tái thiết 300 tỷ USD do Mỹ hậu thuẫn, Iran không mua sắm hay phát triển vũ khí hạt nhân, mở lại Hormuz an toàn, Mỹ cấp miễn trừ cho xuất khẩu dầu và dịch vụ, không áp thêm trừng phạt và không triển khai thêm quân. Lần này, ông Rezaei không nhắc tới yêu cầu bồi thường chiến tranh.
Ông Adel Abdel Ghafar, chuyên gia Trung Đông tại Viện Chính sách Chiến lược Australia (Australian Strategic Policy Institute), cho rằng điểm khác nằm ở thời điểm và kênh truyền tải qua Qatar nhằm đặt trách nhiệm lại cho Washington một cách công khai. Theo ông, hai bên bế tắc: Mỹ có ưu thế hải - không nhưng khó ép Iran nhượng bộ, còn Iran không phá được phong tỏa song sở hữu đòn bẩy bất đối xứng; Tehran đặt cược vào mức ủng hộ thấp của công chúng Mỹ và tác động của bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Mỹ chưa phản hồi các điều kiện; ông Rezaei nói Tehran đang chờ Washington chấp nhận và thực thi. Cùng lúc, Mỹ cảnh báo công dân tại Iraq, Bahrain, Oman, Ả rập Xê út, Iran, Qatar, Li Băng, Kuwait và Jordan về nguy cơ leo thang bất ngờ, giữa bối cảnh giao tranh giữa Ả rập Xê út và lực lượng Houthi ở Yemen tăng nhiệt.
Ông Rob Geist Pinfold, giảng viên tại Đại học King's College London (King's College London), nhận định Tổng thống Donald Trump có thể cân nhắc nghiêm túc đề xuất như cơ hội chấm dứt chiến sự trước bầu cử giữa nhiệm kỳ; các đồng minh Vùng Vịnh có thể thúc đẩy tái đàm phán, nhưng khác biệt còn lớn khiến khả năng sớm đạt thỏa thuận toàn diện thấp. Ông David Des Roches, cựu quan chức phụ trách Bán đảo Ả rập tại Lầu Năm Góc, đánh giá Washington khó coi đây là điểm khởi đầu nghiêm túc, song việc Tehran dường như bỏ yêu cầu bồi thường chiến tranh cho thấy lập trường đã dịch chuyển.
