Mỹ đang cân nhắc cắt giảm đáng kể sự hiện diện quân sự tại châu Âu sau khi nhiều đồng minh từ chối cho sử dụng căn cứ không quân để phục vụ chiến dịch nhằm vào Iran. Theo truyền thông Mỹ, các tướng lĩnh Lầu Năm Góc (Pentagon) sắp trình các phương án lên Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth. Bối cảnh là chiến sự Nga–Ukraine còn kéo dài và lo ngại an ninh tại châu Âu gia tăng, như việc Đức cáo buộc Nga dùng drone tấn công một sân bay hồi đầu tháng.

Trong nhiều thập niên, châu Âu dựa vào quan hệ với Washington qua Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) để răn đe điều họ coi là nguy cơ từ Nga, nhưng quan hệ với Mỹ xấu đi rõ rệt năm qua. Tại Brussels tháng 6, ông Hegseth chỉ trích các thành viên và nói những thay đổi sẽ buộc châu Âu gánh phần trách nhiệm chính trong tự phòng thủ. Ông coi việc đồng minh từ chối cho Mỹ tiếp cận căn cứ, đặt căn cứ và bay qua không phận để tấn công Iran là “đáng xấu hổ”.

Theo NBC, một kịch bản là rút khoảng 1/3 trong tổng 68.000 quân Mỹ đồn trú tại châu Âu, chủ yếu ở Đức, Ý và Tây Ban Nha. Phương án quyết liệt hơn có thể rút tới 40.000 quân cùng máy bay, tàu chiến và khí tài; hoặc điều chuyển lực lượng từ Trung/Tây Âu sang sườn Đông của NATO, gần Nga hơn. Quyết định cuối cùng dự kiến được ông Hegseth đưa ra ngày 6-11.

Theo Al Jazeera, quá trình rút quân thực tế đã bắt đầu: khoảng một nửa trong 2.000 lính Mỹ ở Romania đã rời đi năm ngoái, và khoảng 5.000 lính đang rút khỏi Đức, nơi đặt hơn nửa lực lượng Mỹ tại châu Âu. Việc này được thông báo sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích chiến dịch của Mỹ nhằm vào Iran. Truyền thông Mỹ nói ông Trump từng định rút thêm, nhưng Ngoại trưởng Marco Rubio được cho là đã ngăn lệnh rút tới 25.000 quân.

Ian Lesser của Quỹ Marshall (Đức) nhận định rút quân và tài sản quy mô lớn sẽ làm suy yếu vị thế răn đe hạt nhân của Mỹ ở châu Âu, dù khả năng Nga tấn công các thành viên NATO là thấp. Tác động còn tùy cách bố trí: nếu chuyển lực lượng từ Tây Âu sang sườn Đông, mức rủi ro có thể giảm khi Đức và Pháp đang tăng tốc xây dựng năng lực quân sự. Dẫu vậy, Mỹ cũng mất bớt khả năng phô diễn sức mạnh, điều làm nhiều nghị sĩ Cộng hòa lo ngại; Thượng nghị sĩ Roger Wicker và Hạ nghị sĩ Mike Rogers cảnh báo động thái này có thể gửi tín hiệu sai tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Khúc mắc Mỹ–châu Âu còn nằm ở gánh nặng tài chính cho NATO: ngay từ nhiệm kỳ đầu, ông Trump cáo buộc đồng minh ỷ lại và tháng 1-2025 kêu gọi chi 5% GDP cho quốc phòng, trong khi nhiều nước vẫn chật vật đạt mục tiêu 2%. Các thành viên trước đó đã nhất trí hướng tới 3,5% GDP vào năm 2035. Căng thẳng leo thang khi nhiều nước châu Âu từ chối tham gia chiến dịch của liên minh Mỹ–Israel nhằm vào Iran và không cho Mỹ dùng căn cứ; Tây Ban Nha và Ý thậm chí công khai phản đối.

Thương mại và Bắc Cực tiếp tục làm phức tạp quan hệ: Mỹ áp thuế 15% lên hàng nhập từ châu Âu năm ngoái. Ông Trump còn tuyên bố mong muốn thâu tóm Greenland, rồi sau đó nói đạt thỏa thuận mới với Greenland và Đan Mạch để Mỹ có “quyền kiểm soát lâu dài” về an ninh và các nhu cầu khác tại đây. Ngày 19-9, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen xác nhận một thỏa thuận ràng buộc với Mỹ về Greenland nhằm tăng cường an ninh ở Bắc Cực.