Các khoản phạt 3.600 korun vì đến muộn cùng phí hành chính, phí “vào sổ” hay phí thường niên vẫn bị thu rộng rãi dù Luật về dịch vụ y tế cấm thu tiền cho dịch vụ đã do bảo hiểm chi trả.

Bác sĩ lách luật bằng cách yêu cầu bệnh nhân ký hợp đồng đầu vào liệt kê các phí, còn tình trạng thiếu bác sĩ khiến người bệnh đành chấp nhận. Sửa đổi luật do bộ trưởng Válek khởi xướng không tạo chuyển biến; Bộ Y tế (Ministerstvo zdravotnictví) và các bảo hiểm y tế tiếp tục chậm trễ trong vai trò điều tiết.

Tương lai khó tránh đồng chi trả, và bác sĩ có thể buộc bệnh nhân trả thêm. Roman Šmucler, chủ tịch hiệp hội nha sĩ (stomatologická komora), bác bỏ chuyện dọa “gạch tên khỏi danh sách”, nhưng đe dọa này vẫn tồn tại; ít ai dám kiện và có nguy cơ bị các chuyên gia “chặn cửa”. Cách hành xử bị ví như kiểu mafia, đòi hỏi thiết lập quy tắc kèm giám sát thực thi.

Vai trò các bảo hiểm y tế cần được tăng cường để kiểm soát khoản thu của bác sĩ. Bệnh nhân ở thế yếu: phải đóng bảo hiểm bắt buộc nhưng khó ảnh hưởng cách nó vận hành, lại chịu các loại phí tùy tiện trong bối cảnh khan hiếm bác sĩ. Việc trả thêm chắc chắn lan rộng, còn khái niệm “miễn phí” không còn tuyệt đối.

Một số mảng đã rơi khỏi phạm vi chi trả của bảo hiểm; nha khoa do bảo hiểm thanh toán chỉ ở mức tối thiểu. Kính mắt hiện phải tự trả, tiền tròng lên tới hàng nghìn korun không phải do phù phiếm; tật khúc xạ trở thành gánh nặng tư nhân. Phần chăm sóc do bệnh nhân tự chi trả sẽ còn mở rộng.

Để tương lai bớt méo mó, cần cơ chế suy tính, điều tiết và kiểm soát nhằm ngăn “sáng tạo” vì lòng tham và bảo vệ người thu nhập thấp, người nghèo. Nếu tiếp tục phớt lờ, coi đây chỉ là hiện tượng ngoại vi và các vùng giàu sẽ miễn nhiễm, hệ quả sẽ gây bất ngờ.