Donald Trump tuyên bố các đòn tấn công nhằm vào Iran sẽ sớm kết thúc. Sự hoài nghi về chữ “sớm” tồn tại, nhưng ông có nhiều lý do thực dụng: giá nhiên liệu đang leo thang và rủi ro chọc giận cử tri MAGA vài tháng trước bầu cử Quốc hội.

Ngay cả khi muốn hạ nhiệt nhanh, câu hỏi là kết quả có khớp với mục tiêu chiến tranh. Con số tàu bị phá hủy hay đà suy giảm máy bay không người lái không trả lời được bài toán chương trình hạt nhân của Iran; sự chú ý của Trump thiên về thành tích ngắn hạn.

Mục tiêu cốt lõi được nêu là vô hiệu hóa năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran, nhất là khâu nghiên cứu – phát triển. Dù các đòn Mỹ–Israel bị xem là trái với luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc, bài học từ Triều Tiên cho thấy nỗi lo khi một chế độ sở hữu vũ khí hạt nhân. Ý tưởng thay đổi chế độ tại Iran bằng không kích cũng phi thực tế nếu không có bộ binh.

Khi Trump nói đã phá hủy 51 tàu Iran và giảm 83% hoạt động phóng drone, các thước đo ấy không chạm tới mục tiêu trọng yếu. Cách tiếp cận gợi lại công thức “tuyên bố chiến thắng rồi rút lui”, từng xuất hiện cuối chiến tranh Việt Nam và trong sa lầy của Israel ở nam Liban trước khi rút khỏi cuộc đối đầu với Hezbollah.

Muốn nói tới “kết thúc sớm” hay “rút lui”, trước hết phải vạch ra vài điểm chiến thắng có thể công bố để tránh cảm giác thua thiệt. Trump dường như bị đẩy vào khuôn mẫu đó, song mức độ tổn hại thực sự với hạ tầng hạt nhân Iran khó kiểm chứng, chế độ vẫn đứng vững và chưa có lực lượng đối lập đủ sức thay thế.

Tín hiệu hạ nhiệt khiến giá dầu quay đầu giảm, trong khi giới chính trị Cộng hòa Séc ngày 28/2 đồng loạt ủng hộ Mỹ, từ Andrej Babiš đến Petr Pavel và phe đối lập. Ở châu Á, đặc biệt là Trung Quốc phụ thuộc dòng dầu qua eo biển Hormuz, mối quan tâm còn lớn hơn; Trump nêu khả năng giữ Hormuz thông suốt và hộ tống tàu chở dầu bằng Hải quân Hoa Kỳ (U.S. Navy), nhấn mạnh đó cũng là giúp Trung Quốc và các nước khác.

Cách diễn đạt ấy cũng hướng tới cuộc gặp với Tập Cận Bình vào cuối tháng 3. Trong logic đó, đạt vài biểu tượng thắng lợi, mở lại Hormuz và thu hẹp can dự để chuyển trọng tâm sang Trung Quốc chính là tinh thần “tuyên bố chiến thắng rồi rút lui”.