Tóm tắt
Sáng 6.11, trong chương trình kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, các đại biểu dự lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua Hiến pháp đầu tiên (9.11.1946 - 9.11.2026). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tổng kết thi hành Hiến pháp 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.
Ông bày tỏ tri ân Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quốc hội khóa I và các thế hệ đại biểu đã cống hiến cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Hiến pháp 1946 khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và chính quyền của nhân dân, đặt nền tảng cho truyền thống lập hiến gắn độc lập dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân.
Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phát huy các giá trị nền tảng của nền lập hiến: quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp và pháp luật. Trong bối cảnh mục tiêu đến 2030, tầm nhìn 2045 và biến động quốc tế, khoa học - công nghệ phát triển nhanh, đất nước cần thể chế đồng bộ, khả thi và bộ máy đủ năng lực để hiện thực hóa chủ trương, chính sách.
Ông yêu cầu Hiến pháp phải được tôn trọng và thực hiện nghiêm, với hiệu lực pháp lý cao nhất chi phối xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực. Mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
Thực hiện định hướng tại Kết luận số 17 của Bộ Chính trị, cần tổ chức tổng kết Hiến pháp 2013, chuẩn bị đầy đủ cơ sở lý luận, thực tiễn để nghiên cứu sửa đổi tổng thể; đồng thời đánh giá những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Quá trình này đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, tiến hành khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự hiến định, gắn với việc thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành nhằm củng cố nền tảng chính trị - pháp lý, bảo đảm quyền làm chủ và đáp ứng phát triển lâu dài.
Ông đề nghị tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; bảo đảm người dân tham gia xây dựng chính sách, giám sát công quyền và quyết định các vấn đề theo Hiến pháp, pháp luật. Đồng thời, nâng cao chất lượng thể chế và quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp.
Cần hoàn thiện pháp luật để cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh mâu thuẫn giữa các quy định; tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích chung và loại bỏ rào cản bất hợp lý đối với phát triển.
Sau phát biểu chỉ đạo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Quốc hội sẽ tiếp thu đầy đủ. Ông điểm lại chặng đường hơn 80 năm, Quốc hội đã ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật; mỗi quyết định gắn với vận mệnh quốc gia và nguyện vọng nhân dân. Triển khai nhiệm vụ Đại hội XIV nêu, Quốc hội coi công tác xây dựng, thi hành pháp luật là đột phá của đột phá, sẽ đổi mới mạnh mẽ hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế, nghiên cứu kỹ để quyết định vấn đề khó, mới, chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Ông bày tỏ tri ân Chủ tịch Hồ Chí Minh, Quốc hội khóa I và các thế hệ đại biểu đã cống hiến cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Hiến pháp 1946 khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và chính quyền của nhân dân, đặt nền tảng cho truyền thống lập hiến gắn độc lập dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân.
Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phát huy các giá trị nền tảng của nền lập hiến: quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp và pháp luật. Trong bối cảnh mục tiêu đến 2030, tầm nhìn 2045 và biến động quốc tế, khoa học - công nghệ phát triển nhanh, đất nước cần thể chế đồng bộ, khả thi và bộ máy đủ năng lực để hiện thực hóa chủ trương, chính sách.
Ông yêu cầu Hiến pháp phải được tôn trọng và thực hiện nghiêm, với hiệu lực pháp lý cao nhất chi phối xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực. Mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
Thực hiện định hướng tại Kết luận số 17 của Bộ Chính trị, cần tổ chức tổng kết Hiến pháp 2013, chuẩn bị đầy đủ cơ sở lý luận, thực tiễn để nghiên cứu sửa đổi tổng thể; đồng thời đánh giá những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Quá trình này đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, tiến hành khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự hiến định, gắn với việc thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành nhằm củng cố nền tảng chính trị - pháp lý, bảo đảm quyền làm chủ và đáp ứng phát triển lâu dài.
Ông đề nghị tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; bảo đảm người dân tham gia xây dựng chính sách, giám sát công quyền và quyết định các vấn đề theo Hiến pháp, pháp luật. Đồng thời, nâng cao chất lượng thể chế và quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp.
Cần hoàn thiện pháp luật để cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh mâu thuẫn giữa các quy định; tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích chung và loại bỏ rào cản bất hợp lý đối với phát triển.
Sau phát biểu chỉ đạo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Quốc hội sẽ tiếp thu đầy đủ. Ông điểm lại chặng đường hơn 80 năm, Quốc hội đã ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật; mỗi quyết định gắn với vận mệnh quốc gia và nguyện vọng nhân dân. Triển khai nhiệm vụ Đại hội XIV nêu, Quốc hội coi công tác xây dựng, thi hành pháp luật là đột phá của đột phá, sẽ đổi mới mạnh mẽ hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế, nghiên cứu kỹ để quyết định vấn đề khó, mới, chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.