Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Chuẩn bị cơ sở nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp

Tại lễ kỷ niệm 80 năm ngày thông qua Hiến pháp 1946 ở Hội trường Diên Hồng sáng 6/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu ba định hướng lớn để tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trọng tâm là tổng kết thi hành Hiến pháp 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể, đánh giá cả các nội dung đã sửa đổi, bổ sung năm 2025. Quá trình phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy trí tuệ nhân dân, tiến hành khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự hiến định.

Việc nghiên cứu sửa đổi phải gắn với thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành. Yêu cầu xuyên suốt là củng cố nền tảng chính trị, pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.

Nhìn lại chặng đường lập hiến, sau khi giành độc lập, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh coi trọng Tổng tuyển cử và xây dựng Hiến pháp để củng cố nền độc lập bằng cơ sở pháp lý vững chắc, xác lập địa vị làm chủ của nhân dân. Ngày 9/11/1946, Quốc hội khóa I thông qua Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; giá trị cốt lõi là gắn độc lập dân tộc với quyền làm chủ và tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp.

Đáp ứng yêu cầu phát triển giai đoạn mới, Đại hội 14 của Đảng đã xác định các nhiệm vụ lớn đến 2030, tầm nhìn 2045, song vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực thi, giữa thẩm quyền và nguồn lực, năng lực. Từ đó, yêu cầu mọi hoạt động lập pháp, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực tuân thủ Hiến pháp; Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội bảo đảm tính hợp hiến, nhất là về tổ chức quyền lực nhà nước, quyền con người và quyền công dân. Cần khắc phục cả vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm; phân cấp, phân quyền phải đi đôi với nguồn lực, điều kiện và cơ chế kiểm soát; cơ quan được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định.

Một định hướng quan trọng là phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Người dân phải được tham gia xây dựng chính sách, giám sát công quyền và quyết định những vấn đề theo Hiến pháp, pháp luật. Đại biểu Quốc hội cần gắn bó với cử tri, phản ánh nguyện vọng chính đáng, theo dõi, giám sát việc giải quyết kiến nghị. Chính sách giáo dục, y tế, an sinh xã hội và phân bổ nguồn lực phải bảo đảm công bằng, mở rộng cơ hội, hỗ trợ người yếu thế và vùng khó khăn; mọi hành vi xâm phạm quyền phải bị xử lý, quyền lợi hợp pháp được bảo vệ, khôi phục và bồi thường.

Về thể chế và các quyết sách quốc gia, yêu cầu hoàn thiện pháp luật để cụ thể hóa đầy đủ nguyên tắc hiến định, bảo đảm tính thống nhất và liên kết giữa các lĩnh vực. Pháp luật cần tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công và không đặt rào cản bất hợp lý. Quốc hội phải nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển; quyết định về ngân sách, đầu tư, tài nguyên phải tính đủ hiệu quả, cân đối nguồn lực và tác động xã hội. Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, ổn định và cơ hội của các thế hệ. Chính phủ, cơ quan trình và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm, khách quan, có chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ; với các vấn đề đối ngoại quan trọng, Quốc hội bảo đảm lợi ích quốc gia, năng lực tự chủ, cơ sở pháp lý cho hội nhập và thực hiện nghiêm cam kết quốc tế.