Đàm phán thương mại giữa Mỹ và Canada sụp đổ, Washington áp thuế nhập khẩu 50% lên hàng Canada trị giá 20 tỷ USD (khoảng 413 tỷ korun), Ottawa tuyên bố chuẩn bị biện pháp đáp trả và tạm dừng đàm phán. Mark Carney nói “khi bị tấn công, bạn đang ở trong chiến tranh” và cáo buộc Mỹ đã tấn công, phản ánh sự rạn nứt nghiêm trọng giữa hai đồng minh và đối tác thương mại thân cận.

Trong tuần nhiều biến động mà Thời báo New York (The New York Times) mô tả là đầy khúc quanh, Tổng thống Donald Trump hôm thứ Ba khẳng định đã đạt thỏa thuận với Canada, nhưng tối thứ Sáu Carney bác điều kiện “bất công, phi kinh tế”. Rạng sáng thứ Bảy, Mỹ kích hoạt gói thuế mới, ảnh hưởng khoảng 5% hàng Canada xuất sang Mỹ; năm ngoái kim ngạch hai chiều đạt 880 tỷ USD. Canada tuyên bố sẽ áp thuế tương xứng trong hai tuần và treo đàm phán vì “Mỹ đòi quá nhiều, đưa ra quá ít”.

Những căng thẳng gần đây còn bùng lên quanh cây cầu mới nối một thành phố Mỹ với Windsor và cả phàn nàn của Trump về khói cháy rừng lan sang Mỹ. Phía Canada quy lỗi cho cách tiếp cận của Washington, trong khi Tạp chí Politico (Politico) dẫn nguồn Mỹ nói đàm phán vỡ do yêu cầu bổ sung từ Ottawa. Trước đó chính quyền Trump quyết định không gia hạn thỏa thuận thương mại năm 2020 với Canada và Mexico; đặc phái viên thương mại Jamieson Greer khen các cuộc thảo luận “xây dựng” với Mexico, đối lập với Canada, dù tiếp xúc dày đặc vẫn không ra thỏa thuận.

Triển vọng quan hệ song phương được dự báo còn xấu đi, với Hãng tin AP (Associated Press) đánh giá hệ lụy chính trị có thể vượt tác động kinh tế. Trump nhiều lần nêu quan điểm Canada nên thành “bang thứ 51” và cho rằng Ottawa muốn hưởng lợi như một bang mà không phải là bang. Giáo sư Stephen Saideman ở Ottawa nhận định không gì gợi nhớ người Canada về bản sắc của họ hơn việc người Mỹ bảo họ “giống hệt”, trong bối cảnh Trump từng chia sẻ bản đồ xem Canada như một bang và quân đội Canada lập các kịch bản phòng khi Mỹ tấn công.

Đây là phép thử lớn với Carney khi nền kinh tế Canada phụ thuộc nhiều vào tiếp cận thị trường Mỹ, nhưng đa số chính khách trong nước hiện đứng về phía ông. Thủ hiến Ontario Doug Ford ủng hộ “phản ứng cứng rắn” và nói tỉnh sẵn sàng góp phần; đối thủ Bảo thủ Pierre Poilievre cũng đề nghị phối hợp bảo vệ người dân và các ngành bị ảnh hưởng bởi thuế Mỹ. Cơ quan thăm dò dư luận Leger (Leger) cho biết 56% người Canada muốn chính phủ liên bang có lập trường cứng rắn, 31% ủng hộ linh hoạt khi cần.

Trong ngắn hạn, các mức thuế đánh vào gỗ và đồ uống có cồn của Canada dự kiến giáng mạnh vào một số lĩnh vực, và nếu leo thang thêm có thể gây tổn hại kinh tế rộng hơn. Carney hứa sớm công bố gói đáp trả mới nhắm vào thép, sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, giấy và điện tử của Mỹ, với mục tiêu bảo vệ năng lực cạnh tranh trên thị trường nội địa.

Doanh nghiệp hai bên biên giới đã chuẩn bị cho hệ quả: các hiệp hội ô tô, nông nghiệp và lâm nghiệp Bắc Mỹ bày tỏ sốc và lo ngại trước đổ vỡ đàm phán. Phòng Thương mại Hoa Kỳ (U.S. Chamber of Commerce) kêu gọi các bên lập tức trở lại bàn thương lượng, nhưng hiện khả năng này còn mờ nhạt.