Sau sáu năm kể từ khi COVID-19 bùng phát, ghi nhận sự thiếu đối thoại công khai và phân tích chuyên môn ở Cộng hòa Séc, với trọng tâm đặt vào lạm dụng quyền lực trong thời kỳ dịch và dư âm còn lại cho đến nay.

Trung Quốc được nêu như ví dụ về việc biến đại dịch thành công cụ củng cố quyền lực, với hình ảnh từ Đại hội 20 năm 2022 khi Si Ťin-pching không đeo khẩu trang còn Chu Ťin-tchaa bị đưa ra khỏi khán phòng; kèm nhận định về sự rời bỏ mô hình lãnh đạo tập thể trước đây.

Ở phương Tây, đại dịch bị gắn với tham vọng kiến tạo một trật tự mới qua luận thuyết Velký reset, dựa trên cuốn Covid-19: Velký reset của Klaus Schwab, nhà sáng lập Diễn đàn Kinh tế Thế giới (Světové ekonomické fórum), và Thierry Malleret. Lập luận cho rằng nỗi sợ và cú sốc xã hội mở “cửa sổ lịch sử” sang thời kỳ hậu COVID, hợp thức hóa mở rộng kiểm soát và tái thiết chính sách.

Nêu viễn cảnh nhà nước lớn tăng vai trò và chức năng trấn áp với “kẻ thù” bị quy kết; doanh nghiệp chuyển sang mô hình “tham dự” theo chuẩn ESG; khí hậu trở thành mặt trận trung tâm; khoảng trống quản trị toàn cầu được lấp bằng quyết định siêu quốc gia trong Liên minh châu Âu nhằm làm mờ lợi ích quốc gia, còn thanh niên là lực đẩy cho thay đổi xã hội.

Cho rằng cỗ máy ứng phó COVID chưa từng bị tháo gỡ hoàn toàn và thể chế dân chủ phình to thành “deep state” tiến bộ; xem Velký reset như một bản tuyên ngôn mang màu sắc cách mạng đạo đức, hứa hẹn tái tạo con người và xã hội theo một utopia mới.

Tại Séc giai đoạn 2020–2022, mô tả sự phình to của nhà nước và cơ quan sức mạnh; các lực lượng an ninh, nhóm kiểm chứng thông tin và tổ chức phi lợi nhuận chính trị được huy động theo logic “thiện ác”, tạo nền cho guồng máy cưỡng chế và tuyên truyền trong nước. Dù ban đầu có nỗi sợ và bất định, bài xã luận đặt 5 câu hỏi: (1) vì sao các bác sĩ – nhà khoa học theo hướng “Thụy Điển” ôn hòa như Jiří Beran, Vojtěch Thon, Jan Pirk bị bôi nhọ, gắn mác sai lệch, đưa vào danh sách đen của Bộ Y tế (ministerstvo zdravotnictví), thậm chí dọa tước bằng; Hiệp hội các nhà vi sinh, miễn dịch và thống kê SMIS (Sdružení mikrobiologů, imunologů a statistiků SMIS) bị xúc phạm; (2) vì sao trường học bị đóng cửa lâu nhất châu Âu với hệ lụy sức khỏe tâm thần và xã hội cho trẻ; (3) vì sao hơn 3 triệu người chưa tiêm (35%) bị loại trừ khỏi đời sống khi nhiều nước đã nới lỏng, dù đã rõ vắc xin không chặn hoàn toàn lây nhiễm, biến thể Omicron nhẹ hơn và miễn dịch tự nhiên hiện diện.

Tiếp đó: (4) vì sao xuất hiện “danh sách đen” kiểu mccarthy nhắm vào tiếng nói phản biện, như Martina Kociánová (vì dẫn Rádio Universum phê phán) và luật sư Tomáš Nielsen (bảo vệ nhân viên Bộ Nội vụ trước yêu cầu tiêm bắt buộc), theo báo cáo của Viện Nghiên cứu An ninh Praha (Prague Security Studies Institute) tháng 9/2023; các nhóm công dân như Zdravé fórum cũng bị bôi nhọ; (5) vì sao im lặng về tác dụng phụ của vắc xin dù có nhiều ca nghiêm trọng quanh ta. Bài xã luận nêu chi tiết thời điểm dịch “kết thúc” trùng với cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine, khi khoảng 400 nghìn người Ukraine đa phần chưa tiêm nhập cảnh mà sự quan tâm truyền thông về COVID chấm dứt tức thì.

Chuỗi câu hỏi truy trách nhiệm được đặt ra: ai kích hoạt vòng quay hận thù và chia rẽ, ai đứng sau mạng lưới kiểm chứng, ai chịu trách nhiệm về việc đóng trường kéo dài và phân biệt người chưa tiêm; liệu sự né tránh trách nhiệm có khiến chủ đề COVID bị phủ kín im lặng. Kết thúc bằng cảnh báo rằng những sai lầm về đại dịch có thể lặp lại trong chính sách di cư, xanh, giới và hội nhập; Velký reset/progressivism bị xem là ngõ cụt, và nguy cơ tái áp dụng mô hình kiểm soát kiểu Trung Quốc không thể xem nhẹ. Tác giả là nhà chính trị học tại Đại học Đô thị Praha (Metropolitní univerzity Praha).