Nhiều đồng minh châu Âu chuyển từ chiều ý sang phản kháng trước yêu cầu của Donald Trump liên quan chiến tranh với Iran, khiến Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đối mặt cuộc khủng hoảng an ninh nghiêm trọng nhất nhiều năm qua, với nguy cơ rạn nứt nội bộ ngày càng lớn.

Tại Madrid, Pedro Sánchez nhắc lại hậu quả chiến tranh Iraq và cảnh báo xung đột với Iran có thể gây hệ lụy toàn cầu. Chính phủ Tây Ban Nha cấm quân đội Mỹ dùng căn cứ và không cho phép máy bay liên quan chiến sự với Iran bay qua, động thái lan rộng quốc tế sau khi được báo chí phản ánh; Washington chỉ trích và xuất hiện lời kêu gọi ‘đánh giá lại’ NATO sau chiến tranh.

Mỹ trước đó báo hiệu châu Âu phải gánh phần lớn phòng thủ quy ước, còn Washington tập trung răn đe hạt nhân, chuyển từ ‘chia sẻ gánh nặng’ sang ‘chuyển giao gánh nặng’. Trong bối cảnh mới, Trump gọi triển khai ở Trung Đông là ‘bài kiểm tra’ với NATO, cảnh báo sẽ ghi nhớ nếu châu Âu không hỗ trợ mở lại Eo biển Hormuz, mô tả NATO là ‘hổ giấy’ và ám chỉ khả năng rời liên minh.

Tại Ý, hai tiêm kích Mỹ xin hạ cánh tạm ở Sicilia trên đường sang Iran nhưng yêu cầu đến muộn, buộc Thủ tướng Giorgia Meloni cùng Bộ trưởng Quốc phòng Guido Crosetto từ chối trong trường hợp cụ thể này, dù không phận Ý vẫn mở cho máy bay quân sự Mỹ; Roma thận trọng về phản ứng của Trump.

Dư luận ở Ý và Tây Ban Nha đa số phản đối chiến tranh với Iran, trong khi giá năng lượng leo thang gây sức ép kinh tế. Ủy ban châu Âu khuyến nghị người dân hạn chế đi lại, các dự báo tăng trưởng bị hạ, khiến các chính phủ, từ Meloni đến Sánchez, phải cân nhắc kỹ vì tác động chính trị trong mùa hè.

Lập trường thận trọng lan rộng: Friedrich Merz công khai phản biện Trump; Thủ tướng Anh Keir Starmer tìm cách kéo gần với Liên minh châu Âu; Pháp từ chối cho máy bay Israel chở vũ khí Mỹ bay qua; Ba Lan không điều hệ thống Patriot sang Trung Đông vì nhu cầu trong nước. Nhiều thủ đô lo Trump có thể cắt hỗ trợ Ukraine nếu châu Âu không theo ông trong hồ sơ Iran, dù mức phụ thuộc đã giảm khi Mỹ chủ yếu cung cấp dữ liệu chỉ thị mục tiêu; tranh cãi trực diện với Trump bị xem là ít hiệu quả.

Bất chấp nỗ lực xoa dịu như cam kết tăng chi quốc phòng, Hoàng gia Hà Lan tiếp Trump tại cung điện hay việc Tổng thư ký NATO Mark Rutte gọi ông là ‘ông bố’, kết quả vẫn hạn chế. Starmer, Emmanuel Macron và nhiều nước tìm phương án mở lại Eo biển Hormuz sau khi chiến sự kết thúc, cùng đề xuất nhóm liên lạc của Đức, nhưng chưa tạo chuyển biến. Chuyên gia Carlo Masala cảnh báo chiến tranh với Iran có thể là ‘cơn đau tim’ cho NATO; về thủ tục, Quốc hội Mỹ mới có quyền phê chuẩn rút khỏi NATO, song chỉ một tuyên bố của Tổng thống cũng đủ làm suy yếu răn đe và Điều 5. Tại Bruxelles, quan chức vẫn chờ đợi khi chưa có chỉ thị mới từ Washington.