Tòa án Tối cao Romania (Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie) thông báo quyết định của Tòa án Nhân quyền châu Âu (Curtea Europeană a Drepturilor Omului) về việc không trả đủ ngay các khoản lương tồn đọng cho thẩm phán và tranh chấp giữa tòa với phía hành pháp là hai vấn đề tách biệt. Theo tòa, phán quyết của cơ quan châu Âu khẳng định các nguyên tắc nhà nước pháp quyền: hiệu lực bắt buộc của bản án đã có hiệu lực, nghĩa vụ của cơ quan công quyền trong việc thi hành án và yêu cầu cân bằng giữa quyền cá nhân và lợi ích công. Đồng thời, cơ quan châu Âu thừa nhận nhà nước có thể trả dần nghĩa vụ tài chính trong những điều kiện nhất định mà không làm mất nghĩa vụ trả hoặc vô hiệu hóa bản án.

Trong bối cảnh này, Tòa án Tối cao nhấn mạnh phải phân biệt rõ vụ việc mà cơ quan châu Âu xem xét với vụ kiện do mình khởi xướng chống lại Chính phủ Romania (Guvernul României) và Bộ Tài chính (Ministerul Finanţelor). Vụ việc trước cơ quan châu Âu đánh giá tính tương thích của các cơ chế hoãn, chia kỳ trả nợ và chậm trễ trong thi hành án với các bảo đảm của Công ước.

Ngược lại, vụ kiện do Tòa án Tối cao khởi xướng không nhằm phủ nhận về nguyên tắc khả năng trả dần nghĩa vụ tài chính hay xóa bỏ các cơ chế do nhà lập pháp thiết lập. Trọng tâm là việc các cơ quan hành pháp có tuân thủ khuôn khổ pháp lý của chính mình hay không, kể cả bảo đảm nguồn lực ngân sách để thi hành bản án theo lịch trả dần do chính phủ đơn phương ấn định.

Tòa nêu rõ khác biệt giữa quyền của nhà nước trong việc quy định phương thức và lịch thi hành nghĩa vụ với nghĩa vụ của chính các cơ quan nhà nước trong việc tuân thủ các quy định đã ban hành. Do đó, phán quyết của cơ quan châu Âu không giải quyết vụ kiện do Tòa án Tối cao khởi xướng và không thể được diễn giải như xác nhận hay bác bỏ tự động các yêu cầu trong một vụ có đối tượng và căn cứ pháp lý khác biệt. Tòa khẳng định tôn trọng án lệ của cơ quan châu Âu và kêu gọi tranh luận công khai dựa trên nội dung thực tế của quyết định, tránh diễn giải chọn lọc hoặc suy diễn quá phạm vi vụ việc.

Về kết quả khiếu kiện lên cơ quan châu Âu của nhóm thẩm phán Romania trong năm 2024, hội đồng 7 thẩm phán đã bác đơn với lý do “rõ ràng vô căn cứ”. Trong phần lập luận, cơ quan châu Âu viện dẫn các “hoàn cảnh đặc biệt” cùng những ràng buộc kinh tế - ngân sách mà nhà chức trách phải xử lý trong bối cảnh kinh tế khó khăn, đồng thời ghi nhận các điều chỉnh kế tiếp nhau đã cho phép thi hành dần dần các bản án.

Cơ quan châu Âu cũng lưu ý nguy cơ xung đột lợi ích khi thẩm phán quốc gia xét xử các cấu phần thù lao mà chính họ có thể được hưởng, vì lợi ích tài sản cá nhân có thể ảnh hưởng tính vô tư khi xét xử. Đồng thời, số tiền nợ đối với các công chức khác nhỏ hơn đáng kể so với đối với thẩm phán; những người khiếu kiện không thuộc nhóm dễ tổn thương và việc không trả ngay, đủ số tiền không tước đi phương tiện sinh sống duy nhất hay đẩy họ vào rủi ro thiếu thốn tối thiểu.