Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang xoay quanh thế mạnh khác biệt: 'não' AI (LLM, chip) so với 'thân' AI (robot). Theo Nick Wright từ University College London - UCL, đây là trận đấu giữa brains và bodies, diễn ra trong phòng thí nghiệm, trường đại học và start-up, với chi phí lên tới hàng nghìn tỷ USD.

Sau khi Công ty OpenAI (OpenAI) ra mắt ChatGPT cuối năm 2022, LLM trở nên đại chúng với 900 triệu người dùng mỗi tuần. Các hãng Mỹ như Anthropic, Google, Perplexity bơm hàng tỷ USD vào LLM, nhưng lợi thế chiến lược còn nằm ở phần cứng: Công ty Nvidia (Nvidia) thiết kế phần lớn chip cao cấp; Mỹ siết kiểm soát xuất khẩu, áp dụng quy tắc sản phẩm trực tiếp nước ngoài để hạn chế chip do Tập đoàn Sản xuất Chất bán dẫn Đài Loan (Taiwan Semiconductor Manufacturing Corporation) và máy in cực tím của Công ty ASML (ASML) đến Trung Quốc.

Tháng 1/2025, Trung Quốc tung chatbot DeepSeek với chi phí đào tạo thấp nhưng năng lực tiệm cận mẫu Mỹ, khiến Nvidia bốc hơi 600 tỷ USD (450 tỷ GBP) trong một ngày. Karen Hao cho rằng kiểm soát xuất khẩu buộc giới phát triển Trung Quốc sáng tạo và tự cường; Selina Xu ghi nhận làn sóng lạc quan nhờ văn hóa mã nguồn mở, cho phép tái sử dụng và cải tiến nhanh. Mô hình Mỹ có thể nhỉnh hơn, nhưng mô hình Trung Quốc được cho là đạt khoảng 90% năng lực với 10% chi phí.

Ở 'thân' AI, Trung Quốc dẫn đầu nhờ trợ cấp lớn và nền sản xuất điện tử mạnh, với ước tính khoảng 2 triệu robot đang hoạt động. Robot và dịch vụ giao hàng bằng drone phổ biến ở Thâm Quyến, Thượng Hải; Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Center for Strategic and International Studies) nêu ví dụ 'nhà máy tối' tại Trùng Khánh với 2.000 robot có thể xuất xưởng một ô tô mỗi phút. Trung Quốc cũng chiếm 90% xuất khẩu robot hình người và coi đây là lời giải cho già hóa dân số, khi đến khoảng 2035 nhóm 60+ tuổi sẽ vượt dân số Mỹ.

Nhưng robot cần 'não'. Với tác vụ lặp lại, bộ não đơn giản là đủ; còn nhiệm vụ đa dạng, phức tạp đòi hỏi AI tác tử. Mỹ vẫn dẫn về chip và phần mềm điều khiển robot, và theo Wright, khoảng 80% giá trị của robot nằm ở bộ não này.

Việc kết hợp robot với AI tác tử đã thành hiện thực: Công ty Boston Dynamics (Boston Dynamics) dùng Spot để tự động kiểm tra, ghi nhận hình ảnh nhiệt và âm thanh, rồi gửi vào hệ thống của IFS (IFS) để AI phân tích và có thể tự ra quyết định. Trên chiến trường, Ukraine triển khai drone Gogol-M kiểu 'tàu mẹ' bay sâu vào Nga, thả drone tấn công tự hành tự dò tìm mục tiêu và kích nổ không cần điều khiển người.

Theo Greg Slabaugh của Trường Đại học Queen Mary London (Queen Mary University of London), chiến thắng là lợi thế bền vững: năng lực, mức độ triển khai trong nền kinh tế và khả năng đặt chuẩn. Mỹ thiên về tăng tốc do doanh nghiệp lớn, còn Trung Quốc ưu tiên giám sát của nhà nước; Mari Sako từ Trường Kinh doanh Saïd (Saïd Business School) nhận định bên chinh phục được tập người dùng và nhà tiếp nhận rộng hơn sẽ có lợi thế. Kết cục cuộc đua AI có thể trở thành nhân tố then chốt định hình cán cân quyền lực thế kỷ 21.