Nhu cầu đầu tư vàng tăng mạnh trên toàn cầu
Sau giai đoạn lạm phát cao, nhiều nhà phân phối vàng và công ty tư vấn đầu tư ghi nhận nhu cầu mua vàng từ khách hàng doanh nghiệp gia tăng. Không ít doanh nghiệp lựa chọn phân bổ một phần tiền mặt vào vàng vật chất hoặc các quỹ đầu tư bám sát giá vàng nhằm đa dạng hóa tài sản và giảm rủi ro từ việc nắm giữ hoàn toàn tiền mặt.
Xu hướng này cũng phù hợp với diễn biến của thị trường vàng toàn cầu. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), nhu cầu đầu tư vàng toàn cầu năm 2024 tăng 25% so với năm trước, lên khoảng 1.180 tấn, mức cao nhất trong bốn năm, chủ yếu nhờ dòng tiền quay trở lại các quỹ ETF vàng và nhu cầu mua vàng vật chất.
Đà tăng tiếp tục trong năm 2025. Chỉ riêng quý II, nhu cầu đầu tư vàng tăng 78% so với cùng kỳ năm trước, trong khi các quỹ ETF vàng ghi nhận dòng vốn ròng khoảng 170 tấn. Hội đồng Vàng Thế giới cũng cho biết nhu cầu vàng thỏi và vàng xu tại châu Âu tăng trở lại sau nhiều năm trầm lắng, phản ánh xu hướng nhà đầu tư tìm kiếm tài sản trú ẩn trước rủi ro địa chính trị và kinh tế.
Một trong những lý do khiến nhiều doanh nghiệp ở Séc, Đức hay Ba Lan lựa chọn nắm giữ vàng vật chất là chế độ thuế thống nhất của Liên minh châu Âu dành cho vàng đầu tư. Theo quy định của EU và được luật hóa tại từng quốc gia thành viên, vàng đầu tư dưới dạng thỏi hoặc miếng có độ tinh khiết từ 99,5% trở lên được miễn thuế VAT. Nhờ đó, khi mua vàng vật chất, nhà đầu tư không phải chịu khoản VAT làm tăng ngay giá vốn như đối với nhiều loại hàng hóa khác.
Vàng vật chất hay ETF?
Trước đây việc đầu tư vàng chỉ được thực hiện bằng cách mua vàng thật, để vài két trong nhà hay tại ngân hàng. Ngày nay tại nhiều nước, người ta vẫn mua vàng để giữ tài sản, nhưng không còn cần chi phí cho két sắt hay trông coi vàng vật chất.
Với vàng vật chất, người mua bỏ tiền để sở hữu một thỏi vàng và tự cất giữ. Với ETF hoặc ETC, người mua vẫn bỏ tiền mua vàng, nhưng việc cất giữ do quỹ thực hiện. Quỹ dùng tiền của nhà đầu tư để mua vàng vật chất, lưu ký tại ngân hàng hoặc các tổ chức bảo quản chuyên nghiệp, rồi phát hành chứng chỉ đại diện cho số vàng đó. Người mua không mang vàng về nhà, nhưng vẫn sở hữu giá trị kinh tế của lượng vàng đó và hưởng gần như toàn bộ biến động của giá vàng thế giới. Khi cần, họ chỉ việc mua hoặc bán chứng chỉ trên sàn giao dịch. Khác biệt lớn nhất không nằm ở việc có sở hữu vàng hay không, mà ở cách vàng được nắm giữ.
Có thể tin vàng "không cầm được" không?
Chắc chắn có người sẽ nghi ngờ, không cầm được thỏi vàng trong tay thì sao gọi là sở hữu? Thực ra, khi mua chứng chỉ của các quỹ ETF hoặc ETC vàng vật chất, phía sau mỗi chứng chỉ là lượng vàng thật được lưu ký tại ngân hàng hoặc các tổ chức bảo quản chuyên nghiệp. Đó không phải vài chục hay vài trăm ký vàng. Riêng quỹ SPDR Gold Shares (GLD) đã lưu giữ khoảng 1.000 tấn vàng, thuộc nhóm những tổ chức nắm giữ vàng lớn nhất thế giới. Cộng lại, các quỹ ETF vàng toàn cầu đang quản lý hơn 4.000 tấn vàng vật chất. Vì vậy, nhà đầu tư không đặt niềm tin vào lời hứa của một công ty, mà vào cả hệ thống lưu ký, kiểm toán và giám sát đã vận hành nhiều năm.
ETF khác gì ETC?
ETF (Exchange Traded Fund) và ETC (Exchange Traded Commodity) đều là những sản phẩm giao dịch trên sàn giúp nhà đầu tư tiếp cận giá vàng mà không cần tự cất giữ vàng vật chất. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở cấu trúc pháp lý.
Tại Mỹ, các sản phẩm đầu tư vàng vật chất thường được phát hành dưới dạng ETF. Chẳng hạn, BlackRock phát hành iShares Gold Trust (IAU) dưới dạng ETF, còn SPDR Gold Shares (GLD) cũng là một ETF vàng nổi tiếng.
Trong khi đó, tại nhiều thị trường châu Âu, những sản phẩm có chức năng tương tự lại được phát hành dưới dạng ETC. Ví dụ, BlackRock phát hành iShares Physical Gold ETC (SGLN hoặc IGLN, tùy sàn giao dịch). Mặc dù tên gọi và cấu trúc pháp lý khác nhau, cả ETF và ETC đều được bảo chứng bằng vàng vật chất lưu ký và đều giúp nhà đầu tư hưởng biến động của giá vàng mà không cần tự cất giữ.
Trong bài viết này, để đơn giản, thuật ngữ "ETF" được dùng để chỉ chung cả ETF và ETC.
Đừng nhầm ETF với CFD
Cũng cần phân biệt ETF với CFD vì đây là hai sản phẩm hoàn toàn khác nhau. CFD (Contract for Difference) là Hợp đồng chênh lệch. Khi mua ETF vàng, nhà đầu tư gián tiếp sở hữu lượng vàng vật chất mà quỹ đang nắm giữ. Còn với CFD, nhà đầu tư không sở hữu vàng, cũng không sở hữu chứng chỉ của một quỹ vàng. Họ chỉ đặt cược vào việc giá vàng sẽ tăng hay giảm.
CFD thường đi kèm đòn bẩy tài chính. Chỉ cần giá vàng biến động vài phần trăm, lợi nhuận có thể tăng rất nhanh. Nhưng khoản lỗ cũng tăng nhanh theo đúng cách đó. Chính vì rủi ro cao, các nền tảng giao dịch CFD ở châu Âu đều phải công bố tỷ lệ khách hàng cá nhân thua lỗ. Với nhiều nền tảng như XTB, con số này thường dao động quanh 70–80%.
Con số đó không có gì lạ. Trên thị trường CFD, những nhịp biến động rất mạnh trong thời gian ngắn xảy ra khá thường xuyên. Không ít nhà đầu tư bị đóng vị thế ở đúng điểm dừng lỗ, rồi sau đó giá lại quay trở về xu hướng cũ. Chỉ vài lần như vậy cũng đủ xóa sạch thành quả của nhiều tháng giao dịch. Vì vậy, nếu mục tiêu là tích lũy tài sản từ vàng, ETF và CFD không nên được đặt lên cùng một bàn cân. Một bên là công cụ đầu tư dài hạn. Bên kia là công cụ đầu cơ ngắn hạn.
So sánh chi phí, khi nào thì mua vàng thật có lợi hơn?
Chi phí cũng là một điểm khác biệt đáng chú ý. Với vàng vật chất, phần lớn chi phí phát sinh ngay khi mua và bán. Người mua phải chấp nhận chênh lệch giá giữa chiều mua và chiều bán, chưa kể tiền gia công đối với một số loại vàng và các chi phí liên quan đến cất giữ hoặc bảo hiểm nếu muốn an toàn hơn. Ngược lại, ETF hoặc ETC gần như mua bán theo giá thị trường nên mức chênh lệch rất thấp. Đổi lại, quỹ thu một khoản phí quản lý hằng năm, thường chỉ khoảng 0,1% đến 0,4% giá trị tài sản. Với những người giao dịch thường xuyên hoặc muốn linh hoạt điều chỉnh danh mục, khoản phí này nhiều khi vẫn thấp hơn chi phí mua rồi bán vàng vật chất nhiều lần.
Phí quản lý của ETF vàng thường chỉ khoảng 0,1-0,4% mỗi năm. Nghe thì có vẻ nhiều, nhưng tác động thực tế không lớn như nhiều người nghĩ. Chẳng hạn, với mức phí 0,4%/năm, sau 10 năm, giá trị khoản đầu tư chỉ giảm khoảng 4% nếu giả sử giá vàng không thay đổi.
Trong khi đó, vàng vật chất thường mất chi phí ngay từ lúc giao dịch. Ví dụ, một người mua 10.000 USD vàng và chênh lệch giá mua - bán là 3% thì đã mất khoảng 300 USD ngay khi bước vào giao dịch. Khoản này gần tương đương với tổng phí quản lý của một quỹ ETF thu khoảng 0,3% mỗi năm trong suốt 10 năm.
Vì vậy, người thường xuyên mua bán hoặc điều chỉnh danh mục thường có lợi thế hơn khi đầu tư qua ETF. Ngược lại, nếu chỉ mua một lần rồi cất giữ hàng chục năm mà không phát sinh chi phí bảo quản, vàng vật chất có thể là lựa chọn tiết kiệm hơn.
Vì sao các quỹ ETF vàng phát triển nhanh
Xu hướng phát triển của ETF vàng không còn là câu chuyện riêng của châu Âu hay Mỹ. Tại Trung Quốc, dòng tiền đổ vào các quỹ ETF vàng đã tăng rất mạnh trong những năm gần đây. Theo World Gold Council, năm 2025 ghi nhận lượng vốn chảy vào các quỹ ETF vàng tại Trung Quốc ở mức kỷ lục. Người Trung Quốc vẫn thích tích trữ vàng như người Việt, nhưng ngày càng nhiều người chọn mua vàng qua tài khoản thay vì mang vàng về cất trong nhà.
Việc các ETF vàng phát triển nhanh cũng liên quan đến sự phát triển của các nền tảng giao dịch. Nó giúp cho người giao dịch vàng trực tuyến có thể mua hoặc bán chỉ trong vài phút. Không cần cất giữ, không lo mất cắp, cũng không phải mang vàng đến cửa hàng mỗi khi muốn chốt lời. Khi thị trường biến động liên tục, lợi thế này ngày càng rõ rệt. Càng nhiều người tham gia đầu tư vàng, tốc độ phản ứng với thông tin càng nhanh, và khoảng cách giữa người giao dịch trên tài khoản với người cầm vàng vật chất cũng ngày càng lớn.
Tại Việt Nam hiện nay vẫn chưa có những quỹ ETF vàng chính thức, thị trường vàng được quản lý khá chặt và nhà đầu tư cá nhân chưa có cơ hội tiếp cận ETF vàng như ở nhiều quốc gia khác. Nhưng có khả năng tình hình sẽ thay đổi trong tương lai.
Vàng hay ngoại tệ? Câu hỏi thường nhật của doanh nghiệp Việt ở nước ngoài
Với người Việt đang sinh sống ở nước ngoài, việc mua bán vàng trực tuyến thông qua ngân hàng hoặc tài khoản đầu tư đã trở thành chuyện khá bình thường. Việc giữ vàng để đầu tư nhiều khi mang lại lãi suất cao hơn là chỉ giữ ngoại tệ hay để tiền tiết kiệm trong ngân hàng với lãi suất thấp.
Chẳng hạn, giá vàng hiện nay (tháng 7/2026) đã giảm khá mạnh so với mức đỉnh đầu năm. Nhưng nếu nhìn từ đầu năm 2025 đến đầu tháng 7/2026, giá vàng vẫn tăng khoảng 54% theo USD, 42% theo EUR và gần 50% theo đồng korun Séc. Điều đó cho thấy ngay cả người nắm giữ USD hay EUR trong giai đoạn này cũng đã bỏ lỡ một phần đáng kể của đợt tăng giá vàng.
Vàng không phải lúc nào cũng tăng nhanh hơn ngoại tệ. Có những giai đoạn USD mạnh lên trong khi giá vàng gần như đi ngang hoặc giảm. Nhưng lịch sử cũng cho thấy, mỗi khi thế giới bước vào một chu kỳ bất ổn kéo dài, vàng thường tăng giá nhanh hơn tốc độ mất giá của nhiều đồng tiền. Vì vậy, với nhiều nhà đầu tư, câu hỏi không còn là nên giữ ngoại tệ hay giữ vàng, mà là nên phân bổ bao nhiêu cho mỗi loại tài sản.
Khi bài toán là phân bổ tài sản một cách linh hoạt, vàng giao dịch qua ETF có lợi thế rõ rệt. Nhà đầu tư có thể tăng hoặc giảm tỷ trọng vàng trong danh mục chỉ trong vài phút, thay vì phải mua, cất giữ rồi mang vàng vật chất đi bán mỗi khi muốn điều chỉnh danh mục.
Mạnh Hải
Praha