Karol Nawrocki thông báo tước của Volodymyr Zelenskyj Řád bílé orlice, phản ứng việc đặt tên đơn vị đặc nhiệm theo Quân nổi dậy Ukraina (Ukrajinská povstalecká armáda, UPA). Ở Ba Lan, UPA bị coi là thủ phạm thảm sát Volyň trong Thế chiến II với khoảng 100 nghìn dân thường Ba Lan thiệt mạng; phim Volyň (2016) cũng nhắc đến sự kiện này nhưng bị cấm chiếu ở Ukraina.

Lập trường Kyiv tôn vinh các nhà dân tộc chủ nghĩa do Stepan Bandera lãnh đạo như cựu chiến binh đấu tranh độc lập và không thừa nhận trách nhiệm về các vụ thảm sát. Trước đây, bất đồng được kiềm chế vì lợi ích chung chống Nga. Nawrocki khẳng định quyết định không nhằm vào người dân Ukraina và không thay đổi hướng an ninh, song bước đi này vượt quá một cử chỉ biểu tượng.

Zelenskyj phản ứng bằng cách đóng gói huân chương gửi bưu điện về Vác-sa-va. Nhiều chính khách khác, gồm Leonid Kučma và Viktor Juščenko, cũng từ bỏ các huân chương Ba Lan. Lời lẽ trở nên gay gắt khi Zelenskyj cáo buộc Nawrocki kích động thù hận.

Khủng hoảng có nguy cơ phủ bóng hội nghị tái thiết Ukraina tại Gdaňsk, nơi dự kiến có mặt Zelenskyj, Thủ tướng Donald Tusk, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (Evropská komise) Ursula von der Leyenová và Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Một số chính trị gia Ba Lan đề xuất chặn sân bay Rzeszów – đầu mối hậu cần viện trợ quân sự – hay siết đàm phán gia nhập Liên minh châu Âu. Tâm lý tiêu cực với người tị nạn Ukraina có thể tăng khi hỗ trợ nhà nước đã bị thu hẹp.

Đằng sau xung đột là cạnh tranh địa chính trị. Ba Lan muốn định vị mình như một lãnh đạo châu Âu với vùng ảnh hưởng ở Trung – Đông Âu, bao gồm cả Ukraina. Kyiv, đang trong chiến tranh và đầy tham vọng, ưu tiên kênh trực tiếp với Berlin, Paris, London, tự coi là một cực châu Âu tương lai về quốc phòng – an ninh, thậm chí hạt nhân của một lực lượng quân sự châu Âu dựa trên kinh nghiệm trận mạc của mình, điều khó được Vác-sa-va chấp nhận.

Ba Lan bất bình khi bị loại khỏi định dạng E3 (Đức, Pháp, Anh) + Ukraina; Tusk tuyên bố không chấp nhận thỏa thuận nào vắng mặt Ba Lan. Váršava được cho sẽ dốc sức ngăn Ukraina gia nhập Liên minh châu Âu; Nawrocki cảnh báo tư cách thành viên đe dọa nông nghiệp Ba Lan và “không thể cùng Bandera, UPA”. Dù khó lặp lại cách phong tỏa viện trợ như Viktor Orbán, Tusk cũng phải cứng rắn hơn trước bầu cử, trong bối cảnh thách thức từ Đảng Luật pháp và Công lý (Právo a spravedlnost, PiS), lực lượng đã đưa Nawrocki vào phủ tổng thống.

Hệ quả trước mắt là hình ảnh đoàn kết vô điều kiện của NATO và Liên minh châu Âu trong hỗ trợ Ukraina tiếp tục sứt mẻ, điều có lợi cho Điện Kremlin.